18 yaşından önce anne veya babaya ait işyerlerinde sigortalı gösterilenlerin kayıtlarının SGK genelgesi doğrultusunda iptal edilebileceği ve emekli olanların emekliliğinin geri alınabileceği yönündeki iddialar gündemdeki yerini korurken, sosyal güvenlik uzmanı Noyan Doğan konuya açıklık getirdi.
Gazeteci Doğan, bugünkü köşesinde sahte sigortalılık uygulamalarına ve SGK’nın denetimlerine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
“Sahte sigortalılık” SGK’nın radarında
Doğan, prim gün sayısı yetersiz olanların tanıdık şirketler üzerinden sigortalı gösterilmesi, boşanma yoluyla dul aylığı alınması veya hamilelik döneminde iş göremezlik ödeneğinden yararlanmak amacıyla gerçekte çalışılmayan işlerde sigortalı gösterilme gibi uygulamaların SGK tarafından yakından takip edildiğini belirtti.
Gazeteci Doğan, bu tür durumları SGK’nın “sahte sigortalılık” olarak değerlendirdiğini ifade ederek şu bilgileri paylaştı:
“Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), bu tür durumları tespit ettiğinde sigortalılık ve prim günlerini iptal ediyor, ödenen primleri iade etmiyor. Emeklilik gerçekleşmişse aylık kesiliyor, emeklilik iptal ediliyor ve ödenen maaşlar faiziyle geri alınıyor. Ayrıca sahte sigortalı için hapis cezası istemiyle suç duyurusunda bulunuluyor. İşverene de ciddi para cezaları uygulanıyor.”
Son 5 yılda 12 binden fazla emeklilik iptali
Yapılan incelemelere dikkat çeken Doğan, son 5 yılda 12 bin 209 kişinin emekliliğinin iptal edildiğini ve bu kişilere ödenen emekli maaşlarının faiziyle geri istendiğini aktardı.
18 yaş altı sigortalılıkta yasal çerçeve
18 yaşından küçüklerin sigortalılığı konusunda İş Kanunu’nun açık hükümler içerdiğini belirten Doğan, çocuk ve genç işçi tanımlarına da dikkat çekti.
Doğan, “15 yaşını doldurmamış çocukların çalışması ve çalıştırılması kesinlikle yasak. 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimini tamamlamış çocuklardan eğitime devam edenler, okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalışabiliyorlar. 15 yaşını tamamlamış, 18 yaşından küçük çocuklara genç işçi; 14 yaşını bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış çocuklara da çocuk işçi deniyor” ifadelerini kullandı.
“18 yaş öncesi sigortalılık emekliliği doğrudan etkilemiyor”
Doğan, 18 yaşından önce yapılan sigortalılık girişlerinin emeklilik süresine etkisine ilişkin de önemli bir ayrım yaptı.
Buna göre, 18 yaşından önce sigortalı olanların bu dönemlerinin emeklilik başlangıcını öne çekmediği, ancak prim gün hesabına dahil edildiği belirtildi.
Ayrıca çocuk ve genç işçiler ile çıraklık, mesleki eğitim ve staj kapsamında çalışanlara yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası yapılabildiği, bu kapsamda prim ödendiği ifade edildi.
“Aile şirketinde sigortalılıkta yazılı sözleşme şartı”
18 yaş altı sigortalılık uygulamalarına ilişkin SGK genelgesine de değinen Doğan, aile şirketlerinde yapılan kayıtların özel şartlara bağlı olduğunu hatırlattı.
Genelgede yer alan ifadeye göre, “Aileye ait işyerinde çalışan küçüklerin, vasinin iştirakiyle yazılı olarak yapılmış ve hakim tarafından tasdik edilmiş bir hizmet akdi olmadıkça sigortalı sayılmalarına imkân yoktur” hükmü bulunuyor.
Emeklilik iptali hangi durumda gündeme geliyor?
Doğan, 18 yaş altındaki sigortalılık kayıtlarının emekliliğe etkisine ilişkin kritik ayrımı da paylaştı.
Buna göre, 18 yaşından önceki sigortalılık süresi emeklilik hesabına dahil edilip emeklilik bu döneme dayandırılmışsa ve SGK tarafından usulsüzlük tespit edilirse emeklilik iptal edilebiliyor.
Bu durumda emekli aylıkları geri isteniyor, sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı da sona eriyor.
Ancak sigortalılık başlangıcı 18 yaşından sonra kabul edilmiş ve emeklilik bu süreye göre kazanılmışsa, geriye dönük bir risk oluşmuyor.