Yapay zekanın ekonomide giderek daha fazla kullanılması, büyüme ve verimlilik açısından büyük fırsatlar yaratırken gelir dağılımına ilişkin endişeleri de artırıyor. Anthropic tarafından hazırlanan analizde, yapay zekanın ABD ekonomisini 2030’a kadar önemli ölçüde büyütebileceği, ancak bu büyümenin çalışanlarla sermaye sahipleri arasında eşit paylaşılmayabileceği öngörüldü.
En uç senaryoda ekonomi yüzde 32,4 büyüyebilir
Raporda yapay zekanın geliştirilme hızı, kullanım oranı ve farklı işlerdeki görevleri otomatikleştirme kapasitesi dikkate alınarak üç ayrı ekonomik senaryo oluşturuldu.
En iddialı senaryoda yapay zekanın çok geniş bir iş alanını otonom şekilde gerçekleştirebilmesi halinde ABD ekonomisinin yıllık büyüme hızının yüzde 15’e kadar çıkabileceği öngörüldü. Böyle bir durumda ekonominin yaklaşık her beş yılda bir iki katına çıkabileceği hesaplandı.
Yapay zekanın hesaba katılmadığı önceki tahminlerle karşılaştırıldığında ise ABD GSYİH’sının yüzde 32,4 daha yüksek seviyeye çıkarak 44,4 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin edildi.
Beyaz yakalı çalışanlar için büyük risk
Bu senaryoda mühendislik, yazılım geliştirme ve muhasebe gibi beyaz yakalı mesleklerin önemli bölümünde yapay zekanın insanlardan daha yüksek performans göstermesi bekleniyor.
Beyaz yakalı istihdamın yüzde 20’den fazla gerilemesi, bu gruptaki ücretlerin ise yüzde 10’dan fazla düşmesi öngörülüyor. Genel işsizlik oranının da yüzde 12’ye kadar yükselerek tipik ekonomik durgunluk dönemlerindeki seviyelerin üzerine çıkabileceği belirtiliyor.
Gelir dağılımında emeğin payının mevcut yüzde 60 seviyesinden yüzde 45,2’ye gerilemesi, sermayenin payının ise yüzde 54,8’e yükselmesi bekleniyor.
Rapora göre ekonomide üçte birlik bir büyüme yaşansa bile çalışanlara ödenen toplam ücretler, yapay zekanın kullanılmadığı varsayımsal ekonomik senaryodaki seviyenin üzerine çıkamayabilir.
Kazancın önemli bölümü sermayeye gidebilir
Analizde yapay zekadan doğacak ekonomik getirilerin büyük bölümünün, yapay zeka modelleri, veri ve yüksek işlem gücü gibi kaynaklara sahip olan sermaye sahiplerine yönelme ihtimaline dikkat çekildi.
Buna karşılık yapay zekanın etkisinin sınırlı kalabileceği bazı mesleklerde ücret artışları görülebileceği belirtildi. Elektrikçilik, teknik işler ve hemşirelik gibi fiziksel beceri veya insanlarla doğrudan iletişim gerektiren mesleklerin daha değerli hale gelebileceği ifade edildi.
Daha ılımlı senaryoda etkiler sınırlı kalıyor
Rapordaki en düşük etkili senaryoda ise yapay zekanın ABD ekonomisindeki görevlerin yalnızca yüzde 4’ünü üstlenmesi öngörülüyor.
Bu durumda ABD GSYİH’sının yapay zekanın bulunmadığı senaryoya kıyasla yüzde 1,6 artarak 34,1 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. İstihdam ve işsizlik göstergelerinin ise tarihsel ortalamalar içinde kalacağı tahmin ediliyor.
Daha orta seviyedeki senaryoda yapay zekanın beyaz yakalı işlerin yaklaşık yarısında etkili olması durumunda ABD ekonomisinin yüzde 8,3 büyüyerek 36,3 trilyon dolara ulaşabileceği hesaplandı. Bu senaryoda işsizliğin yüzde 4,6-5 seviyesine yaklaşması, beyaz yakalı istihdamın yaklaşık yüzde 4 azalması ve ücretlerin büyük ölçüde yatay seyretmesi bekleniyor.
Rakamlar kesin tahmin olarak görülmüyor
Anthropic araştırmacıları, oluşturulan modellerin ekonomik krizler, piyasa şokları, hükümet politikaları, yapay zeka sistemlerinde yaşanabilecek ciddi arızalar ve robotik alanındaki yeni gelişmeler gibi bazı dış etkenleri hesaba katmadığını belirtti.
Yaklaşık 11 bin ABD’li yetişkinle yapılan anketin ise kamuoyundaki beklentilerin genel olarak daha güçlü yapay zeka etkisinin görüldüğü orta senaryoya yakın olduğunu ortaya koyduğu aktarıldı.
Anthropic ekonomisti Peter McCrory, çalışmanın amacının kurumların ve hükümetlerin yapay zekanın yaratabileceği olası ekonomik risklere karşı daha erken stratejik kararlar alabilmesine katkı sağlamak olduğunu ifade etti.
Musk’tan yüksek büyüme beklentisi
Elon Musk ise raporda yer alan ve insansı robotların seri üretime geçmesini de içeren uç senaryonun gerçekleşebileceğini savundu. Musk, mevcut verimlilik artışları dikkate alındığında yapay zekanın küresel ekonomiyi yüzde 30’a kadar büyütebileceğini söyledi.