İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen araştırmada, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 dönemindeki değişimi incelendi.
Günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak hazırlanan çalışmada, Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId) esas alındı. Araştırmada sıcak hava dalgalarının yıllık en şiddetli değerleri ile toplam etkilerinin zamansal ve mekansal değişimi analiz edildi.
Elde edilen bulgulara göre, 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olarak kayıtlara geçti. 2023 yılında sıcak hava dalgalarının büyüklüğü referans döneme göre 7 kattan fazla artarken, 2025 yılında bu oran yaklaşık 11 kata ulaştı.
Ortalama yaz sıcaklıkları rekor seviyeye çıktı
Araştırma, Türkiye genelinde yaz sıcaklıklarının da belirgin şekilde yükseldiğini ortaya koydu.
1970-1990 döneminde 22-23 derece arasında seyreden ortalama yaz sıcaklıkları, 2000'li yıllarla birlikte hızlanan küresel ısınmanın etkisiyle 24-25 derece seviyelerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı ise 2024 yılında 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.
Bununla birlikte araştırma, en sıcak yaz mevsiminin her zaman en şiddetli sıcak hava dalgaları anlamına gelmediğini de gösterdi. Ortalama sıcaklığın rekor kırdığı 2024 yazında sıcak hava dalgası büyüklüğü, referans döneme göre tekil olaylarda yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.
2010 sonrası dönemde belirgin rejim değişimi
Çalışmada sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin biçimde şiddetlendiği vurgulandı.
1980-2009 referans döneminde tekil sıcak hava dalgası için ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplamda ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6'nın altında kalırken, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde dikkat çekici bir rejim değişimi yaşandı.
Araştırmaya göre, yıllık sıcak hava dalgalarının toplam şiddeti tarihsel referans dönemin yaklaşık üç katına ulaştı. Uzmanlar, sıcak hava dalgalarının yalnızca hava sıcaklıklarından değil; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok yerel ve küresel etkenin birleşimiyle oluştuğunu belirtti.
Gelecek senaryoları endişe veriyor
Bilim insanlarının gelecek projeksiyonlarını içeren başka bir çalışması ise sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artacağını ortaya koydu.
1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3 ila 5 gün süren sıcak hava dalgalarının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) kötümser senaryosuna göre 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16 güne, Antalya'da 18 güne ve İzmir'de 23 güne çıkması bekleniyor.
Projeksiyonlara göre yüzyılın ikinci yarısında (2051-2080) ise sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38, Antalya ve Konya'da 40, İzmir'de ise 53 güne kadar yükselmesi öngörülüyor. Araştırma, iklim değişikliğinin etkisiyle Türkiye'de sıcak hava dalgalarının hem daha sık hem de daha şiddetli yaşanacağına işaret ediyor.