Teknoloji şirketlerinin özellikle çocuk ve gençlerin dijital platform kullanımındaki etkisi, ABD ve Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede yeniden gündemin merkezine taşındı. Devlet kurumları ve mahkemeler, sosyal medya platformlarının çocukları bağımlılığa sürüklediği, kullanıcı güvenliğini yeterince sağlamadığı ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin kuralları ihlal ettiği yönündeki iddiaları mercek altına alırken, şirketlere yüksek tutarlı para cezaları uygulanıyor. Meta, Google, TikTok, X, YouTube ve diğer büyük teknoloji şirketleri hakkında yalnızca çocuk güvenliği nedeniyle değil, rekabet kurallarına aykırı uygulamalar ve veri güvenliği ihlalleri nedeniyle de çok sayıda soruşturma ve dava yürütülüyor. ABD'de teknoloji şirketlerine karşı açılan binlerce davanın sürmesine izin verilmesiyle birlikte, sektördeki hukuki baskının daha da artması bekleniyor.
Meta’ya çocuk güvenliği nedeniyle 567 milyon dolar ceza
ABD'nin New Mexico eyaletinde görülen bir davada Meta'nın çocuklar açısından risk oluşturduğu öne sürülen uygulamaları konusunda kamuoyunu yeterince bilgilendirmediğine hükmedildi. Kararın ardından şirkete 567 milyon dolar para cezası uygulandı. Söz konusu süreçte sosyal medya platformlarının çocukların güvenliği açısından taşıdığı riskler ve şirketlerin bu riskler konusunda kullanıcıları ne ölçüde bilgilendirdiği tartışma konusu oldu. Teknoloji şirketlerinin çocuk kullanıcıların platformlarda geçirdiği süreyi artıran tasarımlarının da yargı süreçlerinde gündeme geldiği belirtiliyor.
Google’ın milyarlarca dolarlık cezası gündemde
Teknoloji devlerine yönelik yaptırımlar yalnızca çocuk güvenliğiyle sınırlı kalmadı. Google, Android işletim sistemi üzerinden rekabeti engellediği gerekçesiyle Avrupa Birliği tarafından verilen 4,7 milyar dolarlık cezanın iptal edilmesi için yaptığı başvurudan sonuç alamadı. Böylece Google'ın rekabet kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle karşı karşıya kaldığı milyarlarca dolarlık yaptırımın hukuki süreci şirket aleyhine sonuçlandı. Karar, teknoloji sektöründeki büyük şirketlerin pazar gücünün Avrupa'da da daha sıkı şekilde denetlendiğini ortaya koydu.
“Bağımlılık yaratıyor” suçlaması
Sosyal medya platformlarında kullanıcıların kısa videoları arka arkaya ve sınırsız biçimde izlemesini sağlayan kaydırma özellikleri de davaların konusu oldu. Meta ve YouTube, bu tasarımların kullanıcılar üzerinde bağımlılık riskini artırdığı ve söz konusu riskler konusunda yeterli bilgilendirme yapılmadığı iddialarıyla ABD'de yargılandı. Jürinin şirketlerin kullanıcıları riskler konusunda yeterince bilgilendirmediğine karar vermesinin ardından, iki şirketin bir kullanıcıya toplam 3 milyon dolar ödeme yapmasına hükmedildi. Karar, platformların kullanıcıların davranışlarını etkileyen tasarımlarına yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
3 binden fazla dava devam edecek
ABD'de teknoloji şirketlerine yönelik hukuki süreçlerin kapsamı da dikkat çekici boyuta ulaştı. Federal temyiz mahkemesi, Meta, Google, TikTok, Snap ve diğer teknoloji şirketlerine karşı açılan 3 binden fazla “sosyal medya bağımlılığı” davasının devam etmesine izin verdi. Davaların ortak noktalarından birini, platformların çocuklar ve gençler üzerindeki olası bağımlılık etkilerine ilişkin sorumlulukları oluşturuyor. Süreç, teknoloji şirketlerinin platform tasarımlarından ve kullanıcı etkileşimlerini artırmaya yönelik uygulamalardan hukuken sorumlu tutulup tutulamayacağı açısından da önem taşıyor.
X’e DSA ihlali nedeniyle 120 milyon euro ceza
Avrupa Birliği de sosyal medya platformlarına yönelik denetimlerini sürdürüyor. ABD merkezli X platformuna, Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal ettiği gerekçesiyle 120 milyon euro para cezası uygulandı. AB'nin Dijital Hizmetler Yasası kapsamında büyük çevrim içi platformlara yönelik yükümlülükleri artırması, şirketlerin içerik yönetimi ve kullanıcı güvenliği uygulamalarını daha sıkı kurallara tabi hale getiriyor.
TikTok’a 530 milyon euroluk veri cezası
TikTok ise kullanıcı verilerinin Çin'e aktarılması ve şeffaflık kurallarının ihlal edildiği gerekçesiyle Avrupa'da yüksek tutarlı bir yaptırımla karşı karşıya kaldı. AB'nin veri koruma otoritesi, platforma 530 milyon euro ceza uyguladı. Kararın merkezinde kullanıcı verilerinin nasıl işlendiği ve hangi ülkelere aktarıldığına ilişkin veri güvenliği tartışmaları yer aldı. Böylece TikTok, Avrupa'da veri koruma kuralları kapsamında yüksek para cezasıyla karşılaşan teknoloji şirketleri arasına girdi.
Rusya’da Google, Telegram ve Microsoft’a ceza
Rusya'da da teknoloji şirketlerine yönelik yaptırımlar uygulanmaya devam ediyor. Google, Telegram ve Microsoft'a, yasaklı içerikleri kaldırmadıkları gerekçesiyle toplam 11,1 milyon ruble, yaklaşık 130 bin dolar para cezası verildi. Farklı ülkelerde uygulanan yaptırımların gerekçeleri değişse de teknoloji şirketlerinin içerik yönetimi, kullanıcı güvenliği, veri koruma ve rekabet kurallarına uyumu uluslararası ölçekte daha sıkı denetleniyor.
“Çocuklarımızı Meta öldürdü” tepkisi
ABD'nin Oakland kentinde görülen bir dava öncesinde teknoloji şirketlerinin çocuklar üzerindeki etkisine ilişkin protestolar da düzenlendi. Göstericiler, sosyal medya bağımlılığı nedeniyle hayatını kaybettiği belirtilen çocuk ve gençlerin isimlerinin yer aldığı pankartlar taşıdı. Eylemciler, teknoloji şirketlerinin özellikle çocuk kullanıcıların güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savundu. Tartışmalar, sosyal medya platformlarının yalnızca teknoloji ve iletişim araçları olarak değil, çocukların günlük yaşamı ve psikososyal gelişimi üzerindeki etkileri açısından da daha sıkı denetlenmesi yönündeki çağrıları güçlendirdi.