ABD'de çocukların sosyal medya platformlarından zarar gördüğü ve platformların bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandığı iddialarıyla teknoloji şirketlerine yönelik davalar artıyor. Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta, çocuklara yönelik riskler konusunda kamuoyunu yeterince uyarmadığı gerekçesiyle New Mexico'da 567 milyon dolar tazminata mahkum edilirken, şirketin karşı karşıya olduğu hukuki süreçlerin daha da büyümesi bekleniyor. Meta hakkında ABD genelinde 3 binden fazla ek davanın sürdüğü belirtilirken, Kaliforniya'daki federal mahkemede görülen dava teknoloji şirketlerinin çocuklara yönelik politikalarını yeniden gündeme taşıdı.
Meta için 1,4 trilyon dolarlık tazminat talebi
Oakland'da görülen davada eyaletler, Meta'nın platformlarında kapsamlı değişiklikler yapılmasını ve şirkete 1,4 trilyon dolara kadar ceza verilmesini talep ediyor. Bu rakam, Meta'nın piyasa değerine yakınlığı nedeniyle davanın boyutunu da ortaya koyuyor. Davada eyalet savcılarının, Meta'nın platformlarını çocuklar için kasıtlı şekilde bağımlılık yaratacak biçimde geliştirdiğini kanıtlamaya çalışacağı belirtiliyor. Meta ise suçlamaları reddederek genç kullanıcıların çevrim içi ortamda korunması için uzun süredir çalışmalar yürüttüğünü savunuyor. Berkeley Yaşam Bilimleri Hukuku ve Politika Merkezi'nden Vincent Joralemon, davayı 1990'lı yıllarda tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzetti. Tütün şirketlerinin sağlık risklerini gizlediğinin ortaya çıkmasının ardından ABD'de çok sayıda dava açılmış ve 1998'de milyarlarca dolarlık tazminat ile reklam kısıtlamalarını içeren tarihi bir uzlaşmaya varılmıştı.
Binlerce dava için yol açıldı
Meta'nın yanı sıra Snap, TikTok ve YouTube da çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin davalarla karşı karşıya. Mayıs ayında Kentucky'deki bir okul bölgesinin açtığı dava 27 milyon dolarlık uzlaşmayla sonuçlandı. Öte yandan federal temyiz mahkemesi, Meta, Google, Snap ve TikTok'a karşı açılan 3 binden fazla davanın devam etmesine izin verdi. Böylece teknoloji şirketleri açısından uzun süreli ve yüksek maliyetli bir hukuki süreç başlamış oldu.
Türkiye'de eylülde yeni dönem
ABD'deki gelişmelerin ardından Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin hukuki düzenlemeler gündemde. TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, hazırlanan düzenlemelerin eylül ayında yürürlüğe girmesinin planlandığını belirterek, bu tarihten sonra dijital platformlarda mağduriyet yaşayan çocukların ebeveynlerinin bireysel olarak dava açabileceğini söyledi. Elmas, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına ve ücretli işlemlerine yönelik düzenlemeler hazırlandığını, 16-18 yaş grubundaki çocuklar için de yaşlarına uygun içerik ve oyunlara ilişkin kurallar getirileceğini ifade etti. Yeni düzenlemeyle birlikte platformların çocukların güvenliğini sağlamak için gerekli tedbirleri almaması halinde ayrıca idari yaptırımlarla karşılaşmasının da gündeme geleceği belirtildi.
"Çocukların güvenliği devletin temel görevi"
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu eski Başkanı Hüseyin Yayman da çocukların sosyal medya platformlarındaki güvenliğinin devletin sorumluluk alanlarından biri olduğunu belirtti. Yayman, ABD'de teknoloji şirketlerine karşı açılan davaların dijital platformların sorumluluğu açısından yeni bir dönemin kapısını araladığını ifade ederek, Türkiye'de de çocukları zararlı içeriklerden ve algoritmaların olumsuz etkilerinden koruyacak hukuki ve idari mekanizmaların güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.