Türkiye, 20 Temmuz 1974 sabahı Garanti Antlaşması'ndan doğan haklarını kullanarak Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlattı. Harekât, adada 15 Temmuz'da gerçekleştirilen darbenin ardından Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğinin sağlanması amacıyla düzenlendi. Operasyonun başlamasıyla birlikte yalnızca Kıbrıs'ta değil, Yunanistan'da da savaş endişesi hâkim oldu.
Atina'da panik havası oluştu
O dönem Atina'da bulunan Türk gazeteci ve yazar Cengiz Özdemir'in aktardığına göre, harekâtın ilk saatlerinde şehirde büyük bir panik yaşandı. Başlangıçta radyolarda olağan yayın akışı sürerken, öğleden sonra Türk askerlerinin Kıbrıs'a çıktığı yönündeki anonslar yapılmaya başlandı. Kısa süre içinde marşlar çalındı, seferberlik haberleri yayımlandı ve kentte savaş atmosferi hissedilmeye başladı.
Yunan askeri kaynaklarında Kıbrıs ve 1974 Barış Harekâtı
Market rafları kısa sürede boşaldı
Haberlerin duyulmasının ardından Atinalılar temel ihtiyaç malzemelerini stoklamak için marketlere akın etti. Süt, ekmek, peynir, pirinç, yağ ve benzeri temel gıda ürünleri kısa sürede tükendi. İkinci Dünya Savaşı ve ardından yaşanan iç savaş dönemindeki kıtlığı hatırlayan birçok Yunan vatandaşı, olası bir savaşın benzer sonuçlar doğurabileceği endişesiyle alışveriş yaptı. Kentte yaşayan Türk vatandaşları da aileleriyle iletişim kurmaya çalışırken, dönemin sınırlı telefon altyapısı nedeniyle uluslararası görüşmeler saatler sonra gerçekleştirilebildi.
Cunta yönetimi seferberlik ilan etti
Harekâtın başladığı dönemde Yunanistan, 1967 yılında iktidarı ele geçiren askeri cunta tarafından yönetiliyordu. Yönetim ülke genelinde seferberlik ilan ederken çok sayıda genç askere çağrıldı. Ancak aynı dönemde cuntaya karşı çıkan kesimler, savaş yerine yönetimi protesto etmeyi tercih etti. Sokaklarda "Kimin için, ne için savaşacağız?" ve "Kahrolsun cunta" sloganları atılırken, askeri birliklere sevk edilen gençler savaşın gerekliliğini sorguladı.
Kıbrıs Harekâtı cuntanın sonunu hazırladı
Kıbrıs Barış Harekâtı yalnızca adadaki gelişmeleri değil, Yunanistan'daki siyasi dengeleri de değiştirdi. Yaşanan gelişmelerin ardından askeri yönetim büyük ölçüde otoritesini kaybetti. Paris'te sürgünde bulunan siyasetçi Konstantin Karamanlis ülkeye davet edildi ve 24 Temmuz 1974'te askeri cunta yönetimi sona erdi. Böylece yaklaşık yedi yıl süren askeri yönetimin ardından Yunanistan yeniden demokratik yönetime geçti.
Savaş ortamında dost ateşi yaşandı
Harekât sırasında iki taraf da önemli kayıplar verdi. Yunanistan'ın Kıbrıs'a gönderdiği komandoları taşıyan uçaklardan biri, Rum birlikleri tarafından Türk uçağı sanılarak vuruldu. Türk tarafında ise Kocatepe Muhribi, dost ateşi sonucu Türk savaş uçaklarınca yanlışlıkla hedef alındı ve battı. Bu olaylar, harekâtın en acı hadiseleri arasında tarihe geçti.
Kıbrıs meselesi hâlâ çözülebilmiş değil
Kıbrıs Barış Harekâtı'nın üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçmesine rağmen adadaki siyasi çözüm arayışları devam ediyor. Birleşmiş Milletler öncülüğünde bugüne kadar çok sayıda müzakere gerçekleştirilse de taraflar arasında kalıcı bir uzlaşmaya henüz ulaşılamadı. Kıbrıs meselesi, Doğu Akdeniz'deki güvenlik ve enerji politikaları açısından da bölgenin en önemli gündem başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.