Türkiye’de deprem riskine karşı kentsel dönüşüm çalışmalarının hızlandırılması amacıyla vatandaşlara yönelik farklı destek mekanizmaları uygulanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında hak sahiplerine, dönüşümün niteliğine göre hibe ve kredi desteğinin yanı sıra kira ve taşınma yardımı ile çeşitli vergi ve harç muafiyetlerinden yararlanma imkanı sağlanıyor. Bu desteklerin başında İstanbul’un tüm ilçelerini kapsayan “Yarısı Bizden” kampanyası geliyor. Kampanya kapsamında riskli konut sahiplerine, evlerini yeniden inşa ettirmeleri amacıyla 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira tahliye desteği olmak üzere toplam 1 milyon 875 bin liralık destek veriliyor.
İş yerleri için de destek sağlanıyor
Kampanya kapsamında hak sahibinin bir dükkanı veya iş yeri için 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği sağlanıyor. Hak sahibinin diğer her bir dükkanı için ise 875 bin liraya kadar kredi imkanı sunuluyor. Alan bazlı, site benzeri büyük ölçekli dönüşümlerde ise inşaat çalışmalarını TOKİ veya Emlak Konut üstleniyor. Bu modelde hak sahiplerine 875 bin lira hibe ve 125 bin lira taşınma desteği sağlanırken, hibe tutarı bina maliyetinden düşülüyor ve kalan borç uzun vadeli ödeme koşullarıyla taksitlendiriliyor. Öte yandan, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kampanyanın uygulama süresine ilişkin de düzenleme yapıldı. Buna göre, yıkım, ruhsat, kat irtifakı ve hak sahipliği tespiti gibi işlemlerin zaman alabileceği dikkate alınarak, 31 Aralık 2026'ya kadar riskli yapı ilan edilen bağımsız bölümlerin kampanyadan yararlanabilmesinin önü açıldı.
İzmir'de 3 milyon liraya kadar dönüşüm kredisi
İstanbul’daki “Yarısı Bizden” kampanyasının yanı sıra, İzmir’i de doğrudan ilgilendiren İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi (İADŞP) kapsamında riskli yapıların dönüştürülmesi için 3 milyon liraya kadar kredi desteği sağlanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda ve Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen proje kapsamında vatandaşlara ilk yıl ödemesiz, 180 ay vadeli ve aylık yüzde 0,69 faiz oranıyla 3 milyon liraya kadar finansman imkanı sunuluyor. Proje yalnızca İstanbul ve İzmir’le sınırlı değil. İlk etapta İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Manisa ve Tekirdağ olmak üzere 6 ili kapsayan programla, riskli yapıların depreme ve iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı yapılara dönüştürülmesi amaçlanıyor. İstanbul’un yanı sıra İzmir, Kocaeli ve Sakarya’da başvuru süreci de başladı.
Bazı gruplara ek faiz indirimi
Kredi desteğinde bazı hak sahipleri için faiz indirimi de uygulanıyor. Riskli yapıdaki bağımsız bölümü dışında tapuda kayıtlı başka konutu bulunmayan maliklerin yanı sıra orta ve düşük gelirli haneler, şehit aileleri, harp ve vazife malulleri ile dul ve yetimler, emekliler, en az yüzde 40 engelli vatandaşlar ve hanehalkı reisi kadın olan haneler bu indirimlerden yararlanabiliyor. Bununla birlikte binanın enerji verimliliği de faiz indirimi hesabında dikkate alınıyor. A sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalar için yıllık yüzde 0,50, B sınıfı binalar için ise yıllık yüzde 0,25 faiz indirimi uygulanıyor. Birden fazla kategoriye giren vatandaşlar ise indirimlerden birlikte faydalanabiliyor ve tüm şartların karşılanması halinde toplam faiz indirimi yıllık yüzde 1,25'e kadar çıkabiliyor.
Kredi başvurusunda bu şartlar aranıyor
Projeden yararlanmak isteyenlerin devam eden icra, takip veya haciz kaydının bulunmaması gerekiyor. Ayrıca kullanılacak kredinin aylık taksit tutarının, belgelenmiş hanehalkı aylık gelirinin yüzde 70'ini aşmaması şartı aranıyor. Vatandaşlar, başvuru yapılabilecek irtibat ofislerine ilişkin bilgilere Kentsel Dönüşüm Başkanlığının resmi internet sitesi üzerinden ulaşabiliyor.
Vergi ve harçlarda da muafiyet uygulanıyor
Kentsel dönüşüm kapsamında sağlanan avantajlar kredi ve hibelerle sınırlı kalmıyor. Dönüşüm amacıyla yeniden yapılacak binalarda yapı ruhsatı harcı ve yapı kullanma izin belgesi harcı konusunda çeşitli indirim ve muafiyetler uygulanıyor. Bunun yanı sıra, belirli şartlar altında tapu harcı, noter harcı ve damga vergisinde de istisnalar bulunuyor. Kentsel dönüşüm kapsamındaki bazı imar ve işlem harçlarından da muafiyet sağlanırken, bu uygulamalar genel olarak mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan bölümünü kapsıyor.
Kira ve taşınma yardımı da bulunuyor
Kentsel dönüşüm kapsamında riskli yapılarını tahliye eden hak sahipleri ile belirli şartları taşıyan kiracılara kira veya tahliye yardımı da yapılabiliyor. Yardımların tutarı illere ve uygulamanın koşullarına göre değişiklik gösterirken, söz konusu destekler dönüşüm sürecinde vatandaşların karşılaşabileceği mali yükün azaltılmasını amaçlıyor. Böylece haberin genel çerçevesi korunuyor; ama İzmir de “bu haber bizi de ilgilendiriyor” dedirtecek şekilde özellikle 3 milyon TL'lik kredi bölümünde öne çıkıyor.