İZPA raporu alarm verdi: İzmir’de kiralar 7 yılda 23 katına çıktı, barınma krizi derinleşti

İzmir Büyükşehir Belediyesi iştiraki İzmir Planlama Ajansı (İZPA) tarafından hazırlanan “Mercek İzmir – İyi Olma Hali: İzmir’de Barınma Hakkı Politika Notu” raporu, kentte konut krizinin ulaştığı boyutu gözler önüne serdi. Rapora göre İzmir, konut harcamalarında İstanbul’un ardından Türkiye’nin en pahalı ikinci ili olurken, merkez ilçelerde kira bedelleri hane gelirinin sürdürülebilir sınırını ikiye katladı.

Barınma, İzmir’de “İyi olma halinin” merkezinde

Raporda barınma yalnızca bir evde yaşamak olarak değil; erişilebilir, dayanıklı, uygun fiyatlı ve kapsayıcı bir yaşam alanına sahip olmak şeklinde değerlendirildi.

İZPA uzmanları, barınmanın;

• güvenli bir çevre,

• sosyal donatılara erişim,

• iklim koşullarına uygun yapı kalitesi,

• dayanışmacı mahalle ilişkileri

gibi unsurlarla birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.

İzmir, konut harcamalarında Türkiye’de ikinci sırada

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi verilerine göre İzmir, konut harcamalarında 143,9 endeks değeriyle İstanbul’un ardından ikinci sırada yer aldı.

İlk dört şehir şöyle sıralandı:

• İstanbul: 147,3

• İzmir: 143,9

• Aydın–Denizli–Muğla: 122,7

• Ankara: 121,6

Bu veriler, İzmir’de yaşam maliyetinin en büyük yükünün barınma giderleri olduğunu ortaya koydu.

Kira gelirin yüzde 30’unu aşmamalı ama İzmir’de iki katına çıktı

Uluslararası literatürde uygun fiyatlı barınma kriteri olarak kira giderlerinin hane gelirinin yüzde 30’unu aşmaması gerektiği belirtiliyor. Raporda, 2025 yılı itibarıyla iki asgari ücretle geçinen dört kişilik bir hanenin aylık gelirinin 44 bin 208 TL olduğu aktarıldı.

Bu durumda kira için ayrılabilecek maksimum tutar:

• 13 bin 262 TL

Ancak İzmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekarelik bir konutun ortalama kirası:

• 25 bin 820 TL

Bu rakam, uygun barınma sınırının yaklaşık iki katına ulaşıldığını gösterdi.

Güzelbahçe ve Narlıdere kirada zirvede

Metrekare bazında kira bedelleri incelendiğinde en yüksek maliyetin Güzelbahçe ve Narlıdere ilçelerinde olduğu görüldü. Raporda dikkat çeken bir diğer unsur ise, daha düşük gelirli kesimlerin yaşadığı ilçelerde bile kira yükünün sınırı aşması oldu. Karabağlar ve Bayraklı gibi bölgelerde dahi kira/gelir oranının yüzde 30’un üzerine çıktığı belirtildi.

Son 7 yılda kiralar 20 katı aştı

İZPA raporunda 2018–2025 yılları arasındaki kira değişimi çarpıcı verilerle ortaya konuldu. 100 metrekare konutlarda kira artışı:

• Narlıdere: 23 kat

• Güzelbahçe: 21 kat

• Karşıyaka: 20 kat

• Balçova: 20 kat

Bu artış, barınma krizinin artık yapısal bir sorun haline geldiğini gösterdi.

Barınma krizi sosyal adaleti de etkiliyor

Raporda, gelir düzeylerinin özellikle asgari ücretli ve sabit gelirli haneler açısından barınma hakkına erişimi fiilen zorlaştırdığı vurgulandı.

Barınma maliyetlerindeki yükselişin;

• sosyal adalet,

• mekânsal bütünlük,

• yaşam kalitesi

üzerinde belirleyici etkiler yarattığı kaydedildi.