İzmir’in kent belleğinde önemli bir yere sahip olan Şato, yaklaşık 70 yıl sonra geçmişteki buluşma kültürünü farklı bir biçimde yaşatmaya devam ediyor. Varyant’ın üst bölümünde, kente hâkim konumda bulunan ve 1954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ile Doğan Tekeli tarafından “Şark Kahvesi” olarak tasarlanan yapı, bugün kütüphane ve İzmirli Kahve olarak İzmirlilere hizmet veriyor. Bir zamanlar kahve ve sohbet için kullanılan masalarda bugün çoğunlukla sınavlarına hazırlanan gençler ders çalışıyor.
Varyant’ın üzerinde 70 yıllık İzmir hatırası
Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı yıllarda kente kazandırılan Şato, İzmir’in 1950’li yıllardaki dönüşümüne de tanıklık etti. Varyant yolu ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlanan yapının giriş katında büyük bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları yer alıyordu.
Dönemin belediye yayınlarında yapının işlevine ilişkin bilgilere de yer verildi. Şark Kahvesi’nin Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst bölümünde, körfeze, Karşıyaka’ya ve Yamanlar Dağı’na hâkim bir noktada inşa edildiği belirtilirken, İzmirlilere temiz ve nezih bir ortamda dinlenme ve eğlenme imkânı sunmasının amaçlandığı ifade ediliyordu.
Yaklaşık 70 yıl sonra aynı noktada İzmirliler yine dinleniyor, kahvelerini içiyor ve İzmir manzarasını seyrediyor.
Şark Kahvesi’nin yerini İzmirli Kahve aldı
Şato’nun geçmişten bugüne uzanan hikâyesindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri ise kahve kültürünün aynı yapıda yeniden hayat bulması oldu. 1954 yılında Şark Kahvesi olarak hizmete giren yapıda bugün İzmirli Kahve faaliyet gösteriyor.
Yıllar içinde yapının kullanım amacı değişse de kent yaşamındaki yeri korundu. Düğün salonu ve restoran olarak da kullanılan Şato, 1990’lı yıllarda yapısal değişikliklerden geçti. Buna rağmen İzmir manzarasına hâkim konumu ve kentlinin kullanımına açık yapısı varlığını sürdürdü.
Bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak kullanılan Şato’da, geçmişin kahvehane masalarının yerini çalışma masaları aldı. Sohbetlerin yanına kitaplar ve ders notları eklenirken, İzmirli Kahve de yapının geçmişindeki sosyal yaşam kültürünü yeni bir kuşağa taşıdı.
Gençlerin yeni çalışma adresi oldu
Şato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak için kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan hemen her gün Şato’ya geldiğini belirtti. Sabah saatlerinde kütüphaneye gelerek akşama kadar ders çalıştığını söyleyen Acay, tarihi yapının atmosferinin sınav sürecinde kendisine iyi geldiğini ifade etti.
Acay, Şato’da çalışırken kendisini daha huzurlu hissettiğini belirterek, bahçede dinlenmenin ve kahve içmenin sınav stresini azalttığını söyledi. Öğrenciler için bu tür alanların artırılması gerektiğini dile getiren Acay, İzmirli Kahve’nin hizmetlerinden de memnun olduğunu belirtti.
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavlı da gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçirdiğini anlattı. Yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini söyleyen Şavlı, “Burası bize evimiz gibi. Manzarası iyi hissettiriyor. Her gün geliyorum” dedi.
İzmirli Kahve’den de yararlandığını belirten Şavlı, fiyatların uygun olduğunu ve kahvenin lezzetini beğendiğini ifade etti.
“Burada bir yaşanmışlık var”
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem ise Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını söyledi. Farklı çalışma alanlarını denemesine rağmen yeniden Şato’ya döndüğünü belirten Zemzem, yapının atmosferinin kendisine “ev huzuru” verdiğini anlattı.
Şato’nun hikâyesini daha önce bilmediğini söyleyen Zemzem, yapının kendine özgü bir yaşanmışlık hissi taşıdığını belirterek, “Burası gerçekten evim gibi hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, personel, sağlanan imkânlar bizim için çok iyi. 2024’te de burayı kullanıyordum ama o zaman İzmirli Kahve yoktu. Bu yıl onun artısını çok hissettik. Buranın hikâyesini bilmiyordum ama belli; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz” diye konuştu.
Yaklaşık 70 yıl önce İzmirlilerin buluşma, dinlenme ve sohbet noktalarından biri olan Şato, bugün ise ders çalışan gençlerin, kitap okuyanların ve kahve içerek İzmir manzarasını izleyen kentlilerin uğrak noktası olarak geçmişle bugünü aynı çatı altında buluşturuyor.