Osmanlı döneminde İzmir, Akdeniz’in en önemli liman ve ticaret merkezlerinden biri konumundaydı. Bu durum, kente yalnızca ekonomik hareketlilik değil, aynı zamanda farklı milletlerden ve inançlardan toplulukların yerleşmesini de beraberinde getirdi. Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, Levantenler ve Müslüman Türklerin bir arada yaşadığı şehir, dönemin pek çok Osmanlı kentinden ayrışan kozmopolit bir nüfus yapısına sahipti.
Tarihi kaynaklarda, “gavur” kelimesinin Osmanlı döneminde günümüzdeki sert anlamıyla kullanılmadığı, daha çok “Müslüman olmayan” anlamına geldiği belirtiliyor. Bu nedenle “Gavur İzmir” ifadesi, o dönemde kentteki gayrimüslim nüfusun ve yabancı etkisinin yoğunluğunu tanımlamak amacıyla kullanıldı.
İzmir’in Batı ile kurduğu güçlü bağlar, yabancı konsoloslukların varlığı, Avrupa mimarisi, sosyal yaşam ve ticaret kültürü, şehrin daha özgür, seküler ve dışa açık bir kimlik kazanmasında etkili oldu. Bu farklılık, zamanla İzmir’e yönelik bu lakabın kalıcı hale gelmesine neden oldu.
Günümüzde ise “Gavur İzmir” ifadesi, kent sakinleri tarafından çoğunlukla ironik bir söylem olarak ele alınıyor. Birçok İzmirliler için bu tanım; hoşgörü, çok seslilik ve özgür yaşam kültürünü simgeleyen tarihsel bir miras olarak görülüyor.
İzmir’in bu çok katmanlı kimliğinin, kentin geçmişinden bugüne uzanan çoğulcu yapısını anlamak açısından önemli bir örnek sunduğu görülüyor.