Ege Üniversitesi ve Manisa Celal Bayar Üniversitesi öğretim üyelerinin iş birliğiyle İzmir’in Karaburun ilçesindeki Akdağ’da yürütülen arazi çalışmaları sonucunda, “çoban iğnesi” olarak bilinen bitki grubuna ait yeni bir alt tür keşfedildi. Bilimsel olarak “Erodium sibthorpianum subsp. akdagensis” adıyla literatüre giren bitkiye Türkçe olarak “Akdağ İğneliği” ismi verildi.
İzmir’in Karaburun ilçesinde yer alan Akdağ’da gerçekleştirilen çalışmalarda ortaya çıkarılan yeni bitki alt türü, bilim dünyasında büyük ilgi uyandırdı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, ekip arkadaşları Doç. Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Tuğkan Özdöl ile Manisa Celal Bayar Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Dilek Oskay tarafından tanımlanan bitki, Türkiye’de bu türün 16’ncı endemik örneği olarak kayıtlara geçti. Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı da keşiften dolayı araştırma ekibini tebrik etti.
Yalnızca iki noktada yaşıyor
Keşfedilen bitkiye ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Hasan Yıldırım, türün en dikkat çekici özelliğinin poligam (çok eşli) üreme sistemi olduğunu belirtti. Yıldırım, çiçek yapısı, tüylenme özellikleri ve meyve yüzeyi gibi karakterlerin birlikte değerlendirildiğinde bunun ayrı bir alt tür olduğunun net biçimde ortaya çıktığını ifade etti.
Akdağ İğneliği’nin yalnızca İzmir Karaburun’daki Akdağ zirvesinde, kireçtaşı kayalıkların dar çatlaklarında yetiştiğini söyleyen Yıldırım, bitkinin yaklaşık 1100–1200 metre yükseltilerde sadece iki küçük noktada, tek bir popülasyon halinde bulunduğunu aktardı. Türün yaklaşık 0,05 kilometrekarelik çok sınırlı bir alanda yaşamını sürdürdüğü belirtildi.
Kritik tehlike altında
Yıldırım, bitkinin uluslararası kriterlere göre “kritik tehlike altında” kategorisinde değerlendirildiğini vurguladı. Bölgede yoğun otlatma baskısı bulunduğunu, ayrıca geçmiş madencilik faaliyetleri, yol çalışmaları ve yerleşim baskısının habitat üzerinde olumsuz etki yarattığını ifade etti. Bu durumun hem yaşam alanının kalitesini düşürdüğü hem de birey sayısında azalmaya yol açabilecek ciddi riskler oluşturduğu kaydedildi.
Tür çeşitliliği açısından önemli merkez
Türkiye’nin Erodium cinsi açısından önemli bir çeşitlilik merkezi olduğunu belirten Prof. Dr. Yıldırım, bu cinsin dünya genelinde yaklaşık 75 tür içerdiğini, en yoğun çeşitliliğin Akdeniz Havzası’nda görüldüğünü aktardı.
Türkiye’de ise 31 tür bulunduğunu, bunların 16’sının endemik olduğunu söyleyen Yıldırım, Anadolu’nun bu açıdan küresel ölçekte önemli bir merkez olduğunu ifade etti. Akdağ İğneliği’nin keşfinin, Türkiye’de bitki çeşitliliğinin hâlâ tam olarak ortaya konmadığını ve dar yayılışlı türlerin korunmasının büyük önem taşıdığını bir kez daha gösterdiği belirtildi.