Basmane’nin asırlık basmacılık geleneği çocukların ellerinde yeniden hayat buluyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin köklü üretim kültürünü gelecek nesillere aktarmak amacıyla önemli bir projeyi hayata geçirdi. Tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı'nda kurulan Basma Kalıp Deneyim Atölyesi'nde çocuklar, Basmane'ye adını veren basmacılık geleneğini uygulamalı olarak öğrenirken, İzmir'in dünyaca ünlü tekstil mirasını da keşfediyor.

Çocuklar kültürel mirası üreterek öğreniyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı bünyesindeki Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürlüğü tarafından yürütülen proje; Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı iş birliğiyle gerçekleştiriliyor.

Atölyede, Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürlüğü'nde görev yapan heykeltıraş Caner Çoban tarafından geleneksel yöntemlerle hazırlanan ahşap baskı kalıpları kullanılıyor. Çocuklar, bu kalıplarla kumaşlara desen basarken hem eğleniyor hem de geçmişin üretim tekniklerini deneyimleme fırsatı buluyor.

Şube Müdürü Ayşegül Güngören, kültürel mirasın yaşatılmasının en etkili yolunun onu deneyimlemekten geçtiğini belirterek, çocukların dokunarak, üreterek ve hissederek öğrendiğini söyledi.

100 yıllık baskı kalıpları yeniden kullanılıyor

Atölyede kullanılan kalıpların büyük bölümü, İzmirli basma ustası Ahmet Hepdoğru'nun atölyesinde kullanılan özgün örneklerden yeniden üretildi.

Yaklaşık bir asırlık geçmişe sahip baskı kalıplarının, Hepdoğru ailesinin desteğiyle Dokuz Eylül Üniversitesi arşivine kazandırıldığını belirten Güngören, bu çalışmalar sayesinde İzmir'in üretim kültürü ile yeni kuşaklar arasında güçlü bir bağ kurulduğunu ifade etti.

İzmir kırmızısının sırrı çocuklara masalla anlatılıyor

Atölyede yalnızca baskı teknikleri öğretilmiyor. Aynı zamanda Avrupa'nın yüzyıllarca elde etmeye çalıştığı ünlü İzmir kırmızısı da çocuklara tanıtılıyor.

Restoratör Büşra Kaya tarafından masallaştırılan hikâyede, Ege Bölgesi'nde yetişen kızıl kök bitkisinden elde edilen ve yaklaşık 36 ayrı işlemden geçirilerek kumaşa uygulanan özel boya tekniği anlatılıyor.

Ayşegül Güngören, 19. yüzyılda Avrupa ülkelerinin bu rengin üretim sırrını öğrenebilmek için İzmir'e uzmanlar gönderdiğini belirterek, "İzmir kırmızısı uzun yıllar boyunca uluslararası bir marka değeri taşıdı" dedi.

İlk kez gördü, kendi tasarımını yapmak istiyor

Atölyeye tesadüfen katılan 9 yaşındaki Rümeysa Kurt ise deneyimden büyük keyif aldığını söyledi.

Mahallede arkadaşlarıyla oynarken tarihi konağa geldiklerini anlatan Kurt, içeride düzenlenen etkinliği görünce baskı çalışmasına katıldığını belirtti.

İlk kez basma kalıp tekniğini öğrendiğini ifade eden Kurt, yaptığı çiçek desenli kumaşı evde yastık kılıfına dönüştürmek istediğini ve yeniden atölyeye katılmayı arzuladığını dile getirdi.

Basmane’nin üretim hafızası geleceğe taşınıyor

Adını geçmişte bölgede faaliyet gösteren basma üretim atölyelerinden alan Basmane, 18. ve 19. yüzyıllarda İzmir'in en önemli tekstil ve ticaret merkezlerinden biri olarak öne çıktı. Boya atölyeleri ve üretim merkezleri sayesinde kent, Avrupa ile kurduğu ticari ilişkilerde önemli bir rol üstlendi.

Bugün tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı'nda sürdürülen çalışmalar ise yalnızca unutulmaya yüz tutmuş bir zanaatı yeniden canlandırmakla kalmıyor; İzmir'in üretim kültürünü ve kent hafızasını da çocuklar aracılığıyla geleceğe taşımayı hedefliyor.