Fransa kıyılarında çok sayıda tsunami kaydedildi

UNESCO verilerine göre Akdeniz, Pasifik Okyanusu’nun ardından tarih boyunca en fazla tsunami olayının yaşandığı ikinci bölge olarak dikkat çekiyor. Fransa’nın Cote d’Azur kıyılarında 16. yüzyıldan bu yana yaklaşık 20 tsunami olayının kayıtlara geçtiği belirtildi.

1979 yılında Nice kentinde meydana gelen deniz altı çökmesi sonrası oluşan tsunami nedeniyle 8 kişi hayatını kaybetti. 1887’de Ligurya Denizi’nde yaşanan deprem sonrası oluşan dev dalgaların Cannes ve Antibes kıyılarında yaklaşık iki metre yüksekliğe ulaştığı aktarıldı.

2003 yılında Cezayir’de meydana gelen Boumerdes depremi sonrası oluşan tsunami de Fransa’nın Akdeniz kıyılarında limanlar ile teknelerde hasara yol açtı.

UNESCO ise dikkat çeken değerlendirmesinde, “Önümüzdeki 30 yıl içinde Akdeniz’de en az bir metre yüksekliğinde tsunami yaşanma ihtimali yüzde 100” açıklamasında bulundu.

Bazı bölgelerde uyarı süresi 10 dakikanın altında

Uzmanlar, Akdeniz’de meydana gelebilecek bazı tsunamilerde ilk dalgaların kıyıya ulaşma süresinin 10 dakikanın altına kadar düşebileceğini belirtti. Özellikle Korsika ile İtalya arasındaki Ligurya Denizi’nin yüksek risk taşıyan bölgeler arasında yer aldığı ifade edildi.

Fransa’da 2012 yılından bu yana UNESCO koordinasyonunda faaliyet gösteren ulusal tsunami uyarı sistemi bulunuyor. Sistem, tsunami oluşturabilecek depremleri kısa sürede tespit ederek yetkililere uyarı gönderiyor.

Ancak uzmanlar, kıyıya yakın bölgelerde meydana gelen deniz altı heyelanları veya yerel tsunamilerde mevcut sistemlerin yetersiz kalabileceği uyarısında bulundu.

“Doğal işaretler hayati önem taşıyor”

Uzmanlara göre, denizin aniden çekilmesi, alışılmadık güçlü sarsıntılar veya kıyıda ani su hareketleri gibi doğal işaretlerin bilinmesi olası bir felakette hayat kurtarıcı olabilir.

Tsunami sırasında en etkili yöntemin hızlı tahliye olduğuna dikkat çeken uzmanlar, özellikle kıyı bölgelerinde yaşayanların ve turistlerin bilinçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Yetkililer ise yoğun turistik bölgelerde tahliye planlarının güncellenmesi ve acil durum eğitimlerinin artırılması gerektiğine işaret etti.

Deneyin sonunda embriyoların normal gelişim gösterdiği ve sağlıklı civcivlerin başarıyla yumurtadan çıktığı bildirildi.

3D baskı ve geçirgen zar teknolojisi

Şirketin geliştirdiği yapay yumurta sistemi şu temel bileşenlerden oluşuyor:

• 3D baskıyla üretilmiş dayanıklı dış yapı
• Silikon bazlı geçirgen zar
• Embriyo gelişimini izlemeye olanak tanıyan üst “gözlem penceresi”

Bu tasarım sayesinde embriyonun ihtiyaç duyduğu gaz alışverişi, doğal yumurta kabuğuna benzer şekilde sağlanıyor.

Önceki denemelerdeki sorunlar aşıldı

Araştırma ekibi, daha önceki yapay yumurta çalışmalarında yüksek oksijen kullanımının DNA hasarı gibi sorunlara yol açabildiğini belirtti. Yeni sistemde ise atmosferik oksijenin doğal porlar üzerinden kontrollü biçimde girişine imkân tanınarak bu riskin azaltıldığı ifade edildi.

“Hayat bir yolunu bulur” vurgusu

Şirketten yapılan açıklamada, geliştirilen sistemin biyoteknoloji açısından dönüştürücü bir adım olduğu vurgulandı:

“Bu cihaz her şeyi değiştiriyor. Tüm kuş embriyolarının yumurta kabuğu dışında bir inkübatörde büyüyebileceğini gösteriyoruz. Hayat bir yolunu bulur.”

Bilim dünyasında temkinli iyimserlik

Gelişme henüz hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmadığı için bazı bilim insanları temkinli yaklaşırken, uzmanların bir bölümü çalışmayı “etkileyici bir biyomühendislik başarısı” olarak değerlendiriyor.

Barcelona Doğa Bilimleri Müzesi’nden Carles Lalueza-Fox, teknolojinin dikkat çekici olduğunu belirtirken; King’s College London’dan Prof. Dusko Ilic ise yöntemin özellikle nesli tükenme riski altındaki türlerin korunmasında daha gerçekçi bir potansiyele sahip olduğunu ifade ediyor.

Nesli tükenmiş türler için yeni umut mu?

Şirket, bu teknolojinin gelecekte özellikle dodo kuşu, ulu kurt ve diğer türlerin “geri getirilmesi” üzerine yürütülen çalışmalar için kritik olabileceğini belirtiyor. Ayrıca Güney Adası Dev Moa’sının yeniden canlandırılmasına yönelik projelerde de bu sistemin önemli bir rol oynayabileceği ifade ediliyor.

3,6 metreye kadar uzayabilen ve yaklaşık 230 kilogram ağırlığındaki Moa, bilim dünyasında en dikkat çekici soyu tükenmiş kuş türleri arasında yer alıyor.

Hava değişimi etkisi

Bölgede bir gün sıcak bir gün soğuk seyreden hava koşullarının Kangallar üzerinde olumsuz etki yarattığı ifade edildi. Ani değişimlerin hayvanların rutinini bozduğu ileri sürüldü.

Depresyon iddiası

Yetiştiriciler, bazı Kangalların huzursuz davrandığını ve tüy dökme gibi belirtiler gösterdiğini belirterek “depresyon” yaşadıklarını iddia etti.

Uzman açıklaması

Uzman kangal yetiştiricileri, değişken hava koşullarının hayvanların beslenme düzeni ve fiziksel durumunu etkilediğini, bu durumun davranışlara da yansıdığını söyledi.

Değerlendirme

Yetkililer ve yetiştiriciler, sabit olmayan hava döngüsünün tüm canlıları etkileyebileceğini belirterek sürecin yakından takip edilmesi gerektiğini ifade etti.

En yoğun saat

Türkiye’de dün en yüksek elektrik tüketimi 12.00’de 44 bin 235 megavatsaat olarak ölçüldü. En düşük tüketim ise 05.00’te 29 bin 881 megavatsaat olarak kaydedildi.

Günlük üretim ve tüketim dengesi

Türkiye Elektrik İletim AŞ verilerine göre günlük 924 bin 964 megavatsaat elektrik üretildi. Tüketim ise 919 bin 681 megavatsaat seviyesinde gerçekleşti.

Kaynaklara göre üretim dağılımı

Elektrik üretiminde yüzde 34,1 ile barajlı hidroelektrik santralleri ilk sırada yer aldı. Güneş santralleri yüzde 15,7 ile ikinci, doğal gaz santralleri ise yüzde 13,9 ile üçüncü sırada yer aldı.

Dış ticaret hareketi

Aynı gün 10 bin 216 megavatsaat elektrik ihracatı yapılırken, 4 bin 847 megavatsaat elektrik ithalatı gerçekleştirildi.

Günlük şehir yaşamında yayaların kendilerine yol veren sürücülere el sallaması ya da tebessüm etmesi, basit bir nezaket davranışından öte psikolojik bir etkileşim olarak değerlendiriliyor.

Psikologlar ve davranış bilimciler, yaya geçitlerinde yaşanan bu kısa anlık temasın “prososyal tutum” olarak adlandırılan olumlu sosyal davranışlar kapsamında yer aldığını belirtiyor. Bu davranışın, bireyler arasında görünmez bir sosyal bağ oluşturduğu ifade ediliyor.

Psikolojik mekanizma

Uzmanlara göre teşekkür davranışı, sürücünün yasal bir zorunluluğu yerine getirmesini sadece trafik kuralı olmaktan çıkararak insani bir değere dönüştürüyor. Bu durum, karşılıklı farkındalık ve sosyal onay mekanizmasını güçlendiriyor.

Şehir içi stresin azalmasında katkı

Araştırmalar, bu tür jestleri düzenli olarak sergileyen bireylerde empati düzeyinin daha yüksek olduğunu, sosyal ilişkilerde daha uyumlu davranışlar görüldüğünü ortaya koyuyor. Ayrıca bu küçük etkileşimlerin şehir içi stresin azalmasına katkı sağladığı belirtiliyor.

Genel değerlendirme

Uzmanlar, teşekkür etmeyen bireylerin ise doğrudan olumsuz etiketlenmemesi gerektiğini vurguluyor. Dikkat dağınıklığı, kültürel farklılıklar ya da anlık koşulların bu davranışı etkileyebileceği ifade ediliyor.

Apollo sınıfı yörüngede hareket ediyor

10 Mayıs’ta Arizona’daki bir gözlemevinde tespit edilen asteroidin, Güneş etrafındaki yörüngesi Dünya’nın yörüngesiyle kesişen “Apollo” sınıfı asteroitler arasında yer aldığı aktarıldı. Bu tür cisimlerin zaman zaman Dünya’nın yakınından geçtiği, çoğunun ise geçmişte tespit edilemeden bu geçişleri gerçekleştirdiği ifade edildi.

Tamamen güvenli geçiş

Gök bilimciler, 2026JH2’nin Dünya için herhangi bir tehdit oluşturmadığını vurguladı. Yaklaşık bir okul otobüsü büyüklüğünde olduğu değerlendirilen asteroidin, yılda birkaç kez Dünya’ya benzer yakınlıklardan geçtiği belirtildi. Uzmanlar, gelişen gözlem teknolojileri sayesinde bu tür küçük gök cisimlerinin artık çok daha erken ve net şekilde tespit edilebildiğine dikkat çekti.

Boyutu 15 ila 30 metre arasında tahmin ediliyor

Asteroidin kesin boyutunun henüz belirlenemediği ifade edildi. Teleskopların yalnızca parlaklık ölçümü yapabilmesi nedeniyle net çap hesaplamasının zor olduğu, kesin veriler için kızılötesi gözlemlere ihtiyaç duyulduğu kaydedildi. Mevcut tahminlere göre 2026JH2’nin çapının 15 ila 30 metre arasında olduğu değerlendiriliyor.

Gözler Apophis asteroidine çevrildi

Bilim insanları ayrıca çok daha büyük bir asteroid olan Apophis’in 13 Nisan 2029’da Dünya’ya yaklaşık 32 bin kilometre kadar yaklaşacağını hatırlattı. Bu geçişin çıplak gözle görülebilecek kadar parlak olmasının beklendiği, ancak mevcut hesaplamalara göre Dünya’ya çarpma riski bulunmadığı belirtildi.

Etin doğru parçalanması ve kasapta işlenmesi önerisi

Kurban etinin doğru şekilde parçalanmasının önemine dikkat çeken Güla, hisseleme sonrası etin dinlendirilerek kasaplara götürülmesini önerdi. Kasapların etleri kıyma, kuşbaşı ve farklı pişirme türlerine göre ayırabildiğini söyleyen Güla, “Kasaba geldiğinde bu etin antrikotu, bonfilesi, biftek kısımları eşit şartlarda bölünüyor” dedi. Ayrıca bu yöntemin daha adil dağıtım sağladığını ve etin hijyenik şekilde işlenmesine imkân verdiğini ifade etti.

İşleme ücretleri ve kasap hizmetlerine ilişkin detaylar

Ali Güla, kurban eti işleme ücretlerine de değinerek büyükbaş hayvanlarda kilogram başına 30 ile 50 lira arasında değişen bir ücret uygulandığını söyledi. Küçükbaş hayvanlarda ise işleme ücretinin 1000 ile 2 bin lira arasında olduğunu belirtti. Güla, “Büyükbaş hayvan etinin işleme ücreti 30 ile 50 lira (kilogram başına) arasında değişiyor” sözleriyle oda tavsiyesini paylaştı.

Etin saklanmasında kritik uyarılar

Kurban etinin sağlıklı şekilde muhafaza edilmesi için de uyarılarda bulunan Güla, etin sıcak halde poşetlenmemesi gerektiğini vurguladı. Etin birkaç saat dinlendirilmesinin önemine dikkat çekerek, “Etin sıcak buharı olur. Etleri poşete sıcak şekilde koymayın, 2-3 saat dinlenip buharını atması gerekiyor.” dedi. Ayrıca etin doğrudan dolaba konulmasının da bozulmaya yol açabileceğini belirterek, uygun dinlendirme yapılmadan soğuk ortama alınmaması gerektiğini ifade etti.

Araştırma

Texas A&M Üniversitesi Veterinerlik ve Biyomedikal Bilimler Fakültesi’nden uzmanların yürüttüğü çalışmada 43 binden fazla köpeğin davranış kayıtları analiz edildi. Veriler, sahip gözlemlerine dayanarak değerlendirildi.
Çalışmaya göre köpeklerin yüzde 84’ünden fazlası, günlük yaşamda en az hafif düzeyde anksiyete veya korku belirtileri sergiliyor. En yaygın tetikleyiciler arasında yabancı insanlar ve diğer köpekler yer aldı.

Uzman görüşü

Araştırmacılar, kısa süreli korkunun normal olduğunu ancak bunun kronik hale gelmesinin köpeklerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebileceğini belirtti. Uzun süreli stresin bağışıklık sistemi ve genel sağlık üzerinde de etkili olabileceği ifade edildi.

Uzmanlar, köpeklerde kaygı belirtilerinin erken fark edilmesinin önemli olduğunu vurgularken, düzenli gözlem ve doğru bakımın hayvanların yaşam kalitesini artırabileceğini bildirdi.

Avrupa genelinde yapılan analiz, büyük şehirlerin artık sadece kendi sınırları içinde değil, çevresindeki turistik destinasyonlara açılan birer “merkez üs” olarak kullanıldığını gösteriyor. TUI Musement tarafından gerçekleştirilen ve Google arama verilerine dayanan araştırma, 150 binden fazla nüfusa sahip Avrupa şehirlerini inceleyerek “günübirlik gezi” aramalarını analiz etti.

Londra zirvede yer aldı

Araştırmaya göre Londra, yaklaşık 260 bin arama ile Avrupa’nın günübirlik gezi için en çok çıkış noktası olan şehri oldu. İngiltere’nin başkenti, özellikle Stonehenge, Bath, Windsor Kalesi ve “Downton Abbey” çekim rotalarıyla öne çıkıyor. Turistler genellikle sabah erken saatlerde Londra’dan ayrılarak akşam yeniden şehre dönüyor.
Bu yoğun ilgi, Londra’nın yalnızca kültürel bir merkez değil, aynı zamanda Avrupa içi turizm akışının da en güçlü başlangıç noktalarından biri olduğunu ortaya koyuyor.

Paris, Roma ve Barselona da listede

Londra’yı takip eden şehirler arasında Paris, Roma ve Barselona gibi Avrupa’nın en çok ziyaret edilen destinasyonları yer alıyor. Paris, özellikle Versailles Sarayı, Giverny ve Mont Saint-Michel gibi yakın çevre turlarıyla günübirlik ziyaretlerin merkezi haline gelirken; Roma, Pompeii ve Amalfi kıyıları gibi tarihi ve doğal destinasyonlara açılan kapı olarak öne çıkıyor. Barselona ise Montserrat Dağları, Costa Brava kasabaları ve Andorra gibi rotalara erişim kolaylığı sayesinde listede önemli bir yer tutuyor.

Floransa ve Edinburgh dikkat çekiyor

Araştırmada Floransa, Toskana bölgesine açılan bir kapı olarak öne çıkarken; Pisa, Siena ve Chianti şarap bölgesi gibi destinasyonlara yapılan günübirlik turların merkezi konumunda bulunuyor.
Edinburgh ise İskoçya’nın doğasıyla birleşen kültürel yapısı sayesinde, özellikle Highlands, Loch Ness ve Glencoe Vadisi gibi doğa rotalarına yapılan gezilerle öne çıkıyor.

Günübirlik turizm trendi büyüyor

Uzmanlara göre Avrupa’da seyahat alışkanlıkları değişiyor. Uzun tatiller yerine kısa, yoğun ve çok duraklı seyahatler daha popüler hale geliyor. Turistler artık tek bir şehirde uzun süre kalmak yerine, bir şehirden birkaç farklı ülke veya bölgeyi keşfetmeyi tercih ediyor. Bu durum, hem ulaşım ağlarının gelişmesi hem de düşük maliyetli uçuş ve tren bağlantılarının artmasıyla daha da kolay hale geliyor. Araştırma, Avrupa şehirlerinin artık yalnızca varış noktası değil, aynı zamanda bir “seyahat merkezi” olarak konumlandığını ortaya koyuyor.

Her 4 çocuktan 1’i okulda çeteleşmeye tanık oluyor

Eğitim Reformu Girişimi’nin raporuna göre 15 yaşındaki her dört çocuktan biri okul ortamında çeteleşmeye tanık olduğunu belirtiyor. Bu durum, okullarda akran zorbalığı ve şiddet eğilimlerine ilişkin endişeleri artırıyor. Araştırma, çocukların sosyal çevrelerinde örgütlü gruplara dair gözlemlerinin giderek arttığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre bu tablo, eğitim ortamında güvenlik ve psikolojik destek ihtiyacını da öne çıkarıyor.

Sanal medya şiddet algısını etkiliyor

Uzmanlar, sosyal medya ve dijital içeriklerin çocukların davranışlarını doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor. Şiddet içerikli videoların, gerçek hayattaki davranış kalıplarını normalleştirebildiği ifade ediliyor. Sosyolog Mehmet Görgülü, sanal dünyada görülen şiddetin gerçek hayatta bir iletişim aracına dönüşebildiğini belirtiyor. Bu durumun çocukların şiddeti olağan bir davranış biçimi gibi algılamasına yol açtığı değerlendiriliyor.

Uzmanlardan aile ve eğitim kurumlarına uyarı

Uzmanlara göre özellikle kendini yalnız ve dışlanmış hisseden çocuklar risk grubunda yer alıyor. Bu çocukların çeteleşme ve şiddet içeren yapılara yönelme ihtimali bulunduğu ifade ediliyor. Sosyolog Görgülü, ailelerin çocuklarıyla güçlü iletişim kurması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca öğretmenler, psikologlar ve pedagoglarla iş birliği içinde hareket edilmesinin önemine dikkat çekiliyor.

Yapılan son değerlendirmelere göre Ege’den Karadeniz’e, İç Anadolu’dan Akdeniz’e kadar geniş bir bölgede yerel ve kısa süreli ancak etkili gök gürültülü sağanak yağışların etkili olması bekleniyor.

Ege ve Marmara’da yerel kuvvetli yağışlar

Ege ve Marmara Bölgesi’nde özellikle Çanakkale’nin doğusu, Balıkesir’in güney ve batısı ile İzmir’in iç kesimlerinde gök gürültülü sağanak yağışların etkili olacağı tahmin ediliyor.

Ayrıca Manisa, Aydın’ın doğusu, Bursa’nın güney ve doğusu, Bilecik, Kütahya, Afyonkarahisar ve Denizli çevrelerinde yaşayan vatandaşların ani hava değişimlerine karşı tedbirli olması istendi.

İç Anadolu’da Ankara dahil geniş yağış hattı

İç Anadolu Bölgesi’nde ise başkent Ankara başta olmak üzere Eskişehir, Konya’nın kuzey ve batısı, Çankırı, Yozgat, Sivas, Nevşehir, Aksaray, Kayseri ve Niğde çevresinde aralıklı ancak yerel olarak kuvvetli sağanak yağışlar bekleniyor.

Yetkililer, özellikle ani bastıran yağışların günlük yaşamı ve ulaşımı olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.

Karadeniz’de etkili sağanak uyarısı

Karadeniz Bölgesi’nde Bolu, Düzce, Karabük, Kastamonu, Sinop, Zonguldak ve Bartın’ın iç kesimleri ile Samsun, Amasya, Çorum, Tokat, Ordu ve Giresun çevrelerinde sağanak yağışların hayatı olumsuz etkilemesi bekleniyor.

Bölgede yer yer su baskını ve yıldırım riskine karşı vatandaşların dikkatli olması gerektiği vurgulandı.

Akdeniz’de iç kesimlerde yağış etkili olacak

Akdeniz Bölgesi’nde ise Mersin, Adana ve Osmaniye’nin iç ve kuzey kesimleri, Kahramanmaraş’ın batısı ile Burdur’un doğusu ve Isparta çevrelerinde gök gürültülü sağanak yağış geçişleri öngörülüyor.

Özellikle kısa süreli ve kuvvetli yağışların yerel etkiler oluşturabileceği ifade edildi.

Ulaşım, sel ve yıldırım riskine dikkat

İçişleri Bakanlığı, yağışlarla birlikte oluşabilecek ani sel, su baskını, yıldırım düşmesi, yerel dolu yağışı ve ulaşımda aksamalar gibi risklere karşı uyarıda bulundu.

Vatandaşların yağış anında açık alanlarda bulunmaması, dere yataklarından uzak durması ve resmi uyarıların takip edilmesi istendi.

Yavaş göz kırpma: Güven ve rahatlık göstergesi

Kedilerin sahiplerine bakarak yavaşça göz kırpması, en güçlü güven işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre kediler tehdit hissetmedikleri ortamlarda göz temasını sürdürüp ardından yavaşça gözlerini kapatıyor. Bu davranış, karşısındaki bireye “güvendeyim” mesajı anlamı taşıyor.

Baş sürtme: Sosyal bağ ve aidiyet

Kedilerin insanlara ya da eşyalara başlarını sürtmesi, sadece sevgi değil aynı zamanda “sahiplenme” davranışı olarak da yorumlanıyor. Yüz bölgesindeki feromon bezleri sayesinde koku bırakan kediler, bu şekilde kendi sosyal alanlarını işaretliyor.

Patisiyle yoğurma: Yavruluk döneminden kalan refleks

Battaniye, yastık veya insan kucağını patileriyle yoğuran kediler, aslında yavruluk dönemindeki emme davranışını sürdürüyor. Bu hareket genellikle güven, huzur ve rahatlık hissiyle ilişkilendiriliyor.

Mırlama her zaman mutluluk değildir

Kedilerin mırlaması çoğunlukla huzurla bağdaştırılsa da, her zaman mutluluk anlamına gelmiyor. Stresli ya da hasta olduklarında da mırlayabilen kediler, bu ses titreşimleriyle kendilerini sakinleştirmeye çalışabiliyor.

Sesli iletişim: Kısa ve melodik çağrılar

“Mrrp” veya “brrr” gibi kısa sesler, kedilerde sosyal iletişimin bir parçası olarak kabul ediliyor. Bu sesler genellikle selamlaşma, dikkat çekme veya mama talebi gibi durumlarda ortaya çıkıyor.

Kuyruk dili: Duyguların açık göstergesi

Kedilerde kuyruk hareketleri duygusal durumun en net göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor. Dik kuyruk mutluluk ve özgüveni temsil ederken, kabarmış kuyruk korku veya tehdit algısını işaret ediyor.

Isırma ve sınır koyma davranışı

Sevgi sırasında gerçekleşen hafif ısırıklar her zaman saldırganlık anlamına gelmiyor. Kediler, aşırı uyarıldıklarında sınırlarını bu şekilde ifade edebiliyor. Davranışın oyun mu yoksa rahatsızlık mı olduğunu beden dili belirliyor.

Aşırı yalanma ve stres ilişkisi

Kediler temizliklerine düşkün canlılar olsa da aşırı yalanma davranışı stres, sıkılma ya da sağlık sorunlarının habercisi olabiliyor. Uzmanlar bu tür durumlarda davranış değişikliklerinin dikkatle izlenmesi gerektiğini belirtiyor.

Av getirme: İçgüdüsel “hediye”

Kedilerin eve av veya oyuncak getirmesi, çoğunlukla avcılık içgüdüsünün bir yansıması olarak görülüyor. Bu davranış aynı zamanda sosyal gruba “paylaşım” ya da “öğretme” amacı taşıyabiliyor.

Göğüste uyuma: Güven ve kalp ritmine uyum

Kedilerin sahiplerinin göğsünde uyuması, sadece sıcaklık arayışı değil aynı zamanda kalp ritmine uyum sağlama davranışı olarak da değerlendiriliyor. Bu durum kedilerde güven hissini artırıyor.

Gece koşuları: Enerji boşaltma davranışı

Ev kedilerinde sık görülen ani gece koşuları, gün içinde biriken enerjinin dışa vurumu olarak açıklanıyor. Uzmanlar, düzenli oyun saatlerinin bu davranışı azaltabileceğini belirtiyor.

Sonuç: Kediler düşündüğümüzden daha “konuşkan”

Uzmanlara göre kediler, miyavlama ve beden diliyle oldukça zengin bir iletişim sistemi kullanıyor. Bu davranışların doğru yorumlanması, hem insan-kedi ilişkisini güçlendiriyor hem de olası sağlık veya stres durumlarının erken fark edilmesini sağlıyor.

Hane yapısında değişim

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre 2008 yılında 4 kişi olan ortalama hane büyüklüğü yıllar içinde sürekli düşüş gösterdi. Çekirdek aile yapısı öne çıkarken geniş aile oranı geriledi.

Yalnız yaşayanlar arttı

Tek kişilik hanelerin oranı yüzde 20,5’e yükseldi. Her 5 haneden biri artık yalnız yaşayan bireylerden oluşuyor. Özellikle yaşlı nüfusta tek başına yaşam oranı dikkat çekici şekilde arttı.

Gençler aileyle yaşıyor

25-29 yaş grubunda hiç evlenmemiş bireylerin yaklaşık yüzde 70’i ailesiyle yaşamayı sürdürüyor. Bu durum ekonomik ve sosyal nedenlerle evden ayrılmanın geciktiğini gösteriyor.

Çocuklu haneler

Hanelerin yüzde 41,9’unda en az bir çocuk bulunuyor. Ancak tek çocuklu aile oranı yüksekliğini korurken, çocuk sayısında artış sınırlı kalıyor.

Uyku sırasında yaşanan ve halk arasında “karabasan” olarak bilinen durumun, doğaüstü değil tamamen nörolojik bir süreç olduğu bilimsel çalışmalarla ortaya kondu. Uzmanlara göre bu durum, uyku evreleri arasındaki geçiş hatasından kaynaklanıyor.

Bilimsel açıklama

Modern tıp literatüründe “uyku felci” olarak adlandırılan bu durumun, REM uykusu sırasında ortaya çıkan bir senkronizasyon bozukluğu olduğu belirtildi. Bu evrede beyin rüya sırasında vücudun hareket etmesini engellerken, uyanıklık anında bu sistemin geçici olarak devam etmesi hareket kaybına yol açıyor.

Beyin süreci

Araştırmalara göre REM uykusu sırasında kaslar geçici olarak devre dışı kalıyor. Kişi bu evreden uyanırken bilincin açılması ancak kas kontrolünün geri gelmemesi, yoğun korku ve baskı hissine neden oluyor.

Harvard Üniversitesi’nden psikolog Richard McNally, bu süreçte beynin tehdit algılama merkezinin aşırı aktif hale geldiğini ve bu nedenle halüsinasyonların oluşabileceğini belirtiyor.

Uzman görüşleri

California Üniversitesi’nden nörobilimci Baland Jalal ise beynin bu durumda mantıklı bir açıklama üretmeye çalıştığını, göğüs baskısı hissinin ise kas kontrolündeki geçici değişimlerden kaynaklandığını ifade ediyor.

University of Pennsylvania uzmanları ise düzensiz uyku, stres ve sırt üstü yatış pozisyonunun uyku felcini tetikleyen en önemli faktörler arasında yer aldığını vurguluyor.

Tetikleyici faktörler

Uzmanlara göre uyku düzeninin bozulması, yoğun stres ve yetersiz uyku bu durumun görülme sıklığını artırıyor. Karabasan olarak bilinen deneyimin tamamen biyolojik bir süreç olduğu özellikle vurgulanıyor.

Yeni bir alışkanlık edinmek veya kötü bir davranışı bırakmak isteyenlerin sıkça başvurduğu yöntemlerden biri olan 21 gün kuralı, günlük yaşamda davranışların kalıcı hale gelmesinde etkili bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.

21 gün kuralı nedir

21 gün kuralı, bir davranışın düzenli şekilde tekrar edilmesi halinde alışkanlığa dönüşmesi için gereken süreyi ifade ediyor. Psikolog Maxwell Maltz’ın gözlemlerine dayanan bu yaklaşım, kişisel gelişim alanında yaygın olarak kullanılıyor.

Bilimsel dayanak

Uzmanlara göre alışkanlık kazanma süresi kişiden kişiye değişiklik gösteriyor. Bazı bireylerde bu süre 21 gün olurken, bazı durumlarda daha uzun sürebiliyor. Bu nedenle kural, kesin bir süre değil, bir başlangıç yöntemi olarak değerlendiriliyor.

Nasıl uygulanır

Alışkanlık kazanmak isteyenlerin küçük hedeflerle başlaması, düzenli tekrar yapması ve süreci takip etmesi öneriliyor. Günlük rutine eklenen davranışların sabırla sürdürülmesi önem taşıyor.

Faydaları

21 gün kuralı; disiplin kazandırması, motivasyonu artırması ve yeni alışkanlıkların daha kolay benimsenmesini sağlamasıyla öne çıkıyor.

En yaygın soyadı: Yılmaz

Türkiye genelinde en çok kullanılan soyadı “Yılmaz” oldu. 1 milyon 177 bin 896 kişinin taşıdığı “Yılmaz” soyadı, listenin zirvesindeki yerini sürdürdü.

En yaygın diğer soyadları ise şöyle sıralandı:

• Yılmaz: 1 milyon 177 bin 896 kişi
• Kaya: 899 bin 722 kişi
• Demir: 876 bin 934 kişi

Listede ayrıca Çelik, Yıldız, Şahin, Yıldırım, Öztürk, Aydın ve Özdemir soyadları da öne çıktı.

Erkek isimlerinde zirve: Mehmet

2025 verilerine göre Türkiye’de en yaygın erkek ismi “Mehmet” oldu. 1 milyon 271 bin 896 kişi bu ismi taşıyor.

En çok kullanılan erkek isimleri:

• Mehmet: 1 milyon 271 bin 896 kişi
• Mustafa: 1 milyon 57 bin 634 kişi
• Ahmet: 857 bin 105 kişi

Listenin devamında Ali, Hüseyin, Hasan, Murat, Yusuf, İbrahim ve İsmail yer aldı.

Kadın isimlerinde Fatma ilk sırada

Kadın isimlerinde “Fatma” en yaygın isim olmayı sürdürdü. Türkiye genelinde 1 milyon 152 bin 158 kişi bu ismi taşıyor.

En çok kullanılan kadın isimleri:

• Fatma: 1 milyon 152 bin 158 kişi
• Ayşe: 906 bin 873 kişi
• Emine: 776 bin 708 kişi

Hatice, Zeynep, Elif, Meryem, Merve, Zehra ve Esra da en yaygın isimler arasında yer aldı.

İsimlerde dikkat çeken düşüş

Son 8 yıllık verilere göre bazı geleneksel isimlerde azalma dikkat çekti.

• “Mehmet” ismini taşıyanların sayısı 2018’de 1 milyon 361 bin 958 iken 2025’te 1 milyon 271 bin 896’ya düştü.
• “Fatma” ismi ise 1 milyon 235 bin 828’den 1 milyon 152 bin 158’e geriledi.

Buna karşın “Yılmaz” soyadını kullananların sayısı artış gösterdi. 2018’de 1 milyon 134 bin 443 olan sayı, 2025’te 1 milyon 177 bin 896’ya yükseldi.

Akşam yemeği gece uykusunu şekillendiriyor

Araştırma bulguları, akşam saatlerinde tüketilen besinlerin uyku kalitesi üzerinde belirleyici olduğunu gösteriyor. Özellikle yağ oranı yüksek kızartmalar, kırmızı et, alkol ve yoğun protein içeren öğünlerin uykuya geçişi zorlaştırdığı ve uykunun daha sık bölünmesine yol açtığı tespit edildi.

Buna karşılık zeytinyağı ağırlıklı, dengeli karbonhidrat içeren ve yağlı balık gibi sağlıklı protein kaynaklarıyla hazırlanan akşam yemeklerinin daha derin ve kesintisiz bir uykuya katkı sağladığı belirtildi.

Uyku kalitesi sabah beslenmesini etkiliyor

Araştırmanın ikinci bölümünde, uyku düzeninin kahvaltı alışkanlıkları üzerindeki etkisi incelendi. Bulgulara göre:

• Geç uyanan bireyler daha yüksek kalorili kahvaltılara yöneliyor
• Parçalı ve kalitesiz uyku, şeker tüketimini artırırken lif alımını azaltıyor
• Uzun ve kaliteli uyku ise daha dengeli ve sağlıklı kahvaltı tercihleriyle ilişkilendiriliyor

Beslenme ve uyku arasında görünmez bir döngü

Uzmanlar, bu etkileşimi “günlük biyolojik döngü” olarak tanımlıyor. Buna göre akşam yemeği, uyku kalitesini; uyku kalitesi ise sabah beslenme kararlarını doğrudan etkileyerek sürekli bir döngü oluşturuyor.

Araştırma ekibi, bu bulguların kilo kontrolü ve metabolik sağlık stratejilerinde yalnızca ne yendiğine değil, aynı zamanda ne zaman yendiğine ve uyku düzenine de odaklanılması gerektiğini gösterdiğini vurguluyor.

Türkiye, gastronomi dünyasında lüks tüketimin simgelerinden biri olarak kabul edilen siyah havyar üretiminde küresel pazara güçlü bir giriş yapmaya hazırlanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalar kapsamında, nesli koruma altındaki mersin balıklarından elde edilecek ürünün 2027 itibarıyla “Türk Havyarı” markasıyla uluslararası sofralara sunulması planlanıyor. Proje kapsamında yıllık 150 milyon dolarlık ihracat geliri hedefleniyor.

Su ürünlerinde Avrupa liderliği ve planlı üretim modeli

Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye, yetiştiricilik yoluyla su ürünleri üretiminde Avrupa’da ilk sıradaki konumunu sürdürüyor. Ege kıyılarının yanı sıra Adana gibi yeni üretim bölgelerinin de sisteme dahil edilmesiyle çipura ve levrek üretiminde kapasite artışı sağlanıyor.

Uygulanan planlı yetiştiricilik modeliyle hangi bölgede ne kadar üretim yapılacağı önceden belirleniyor. Bu sistem hem arz-talep dengesini koruyor hem de üreticilerin ürünlerini daha öngörülebilir ve değerinde pazarlamasına imkân tanıyor. Aynı zamanda ihracat süreçlerinde istikrar ve süreklilik sağlanması hedefleniyor.

Mersin balığıyla yüksek katma değerli üretim dönemi

Türkiye’nin stratejik adımlarından biri de mersin balığı yetiştiriciliği oldu. Elazığ ve Gaziantep başta olmak üzere baraj göllerinde sürdürülen üretim çalışmaları, yüksek katma değerli su ürünleri segmentine geçişin önemli bir örneği olarak öne çıkıyor.

Henüz seri üretim aşamasına tam olarak geçilmeden uluslararası pazarlardan yoğun talep geldiği, bazı alıcıların ise peşin ödeme içeren sözleşmelere yöneldiği belirtiliyor. 2027 itibarıyla başlayacak ihracatla birlikte Türkiye’nin su ürünleri sektöründe hem ekonomik hem de marka değeri açısından önemli bir sıçrama yapması bekleniyor.