Yüksek riskli sistemlerde takvim değişti

Yeni düzenlemeyle birlikte yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine yönelik kuralların uygulanma tarihleri ileriye alındı. Buna göre:

• Bağımsız yüksek riskli sistemler: 2 Aralık 2027
• Ürünlere entegre yüksek riskli sistemler: 2 Ağustos 2028

Önceden bu kuralların 2026’da devreye girmesi planlanıyordu.

Yapay zekâ tarafından üretilen içeriklere yönelik şeffaflık kurallarında da değişikliğe gidildi. Geçiş süresi 6 aydan 3 aya düşürülerek yeni son tarih 2 Aralık 2026 olarak belirlendi. Böylece içeriklerin daha hızlı şekilde uyumlaştırılması hedeflendi.

Yasaklanan yapay zekâ kullanımları

Yeni düzenlemeyle küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik bazı yükümlülüklerin azaltılması ve düzenleyici muafiyetlerin genişletilmesi planlanıyor. Ayrıca AB Yapay Zekâ Ofisi’nin yetkilerinin artırılması da teklifler arasında yer aldı.

Düzenleme kapsamında, rıza dışı cinsel içerik üreten, çocuk istismarı materyali oluşturan yapay zekâ uygulamalarının yasaklandığı da açıklandı. Bu adımın, etik dışı kullanımın önüne geçmeyi amaçladığı belirtildi.

Yasa 2024’te yürürlüğe girmişti

AB Yapay Zekâ Yasası 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girmişti. Ancak farklı yükümlülükler kademeli olarak uygulamaya alınacaktı. Son anlaşma ile özellikle yüksek riskli sistemlere ilişkin takvim yeniden düzenlenmiş oldu.

Dijital gümrük süreci başladı

Bakanlıktan yapılan açıklamada, dijital dönüşüm stratejileri kapsamında geliştirilen HGBS’nin tüm uluslararası havalimanlarında devreye girdiği belirtildi. Sistemle birlikte havayolu taşımacılığında kullanılan beyan formları ve ek dokümanlar artık gümrük idarelerine tamamen elektronik ortamda iletilecek. Böylece gümrükleme süreçlerinin uçtan uca dijital bir yapıya kavuşması hedefleniyor.

Kağıtsız işlem hedefi

Yeni uygulama ile birlikte kağıtsız işlem altyapısına geçilerek manuel iş yükünün azaltılması ve uygulama birliğinin sağlanması amaçlanıyor. Veri güvenliği ve veri kalitesinin artırılması da sistemin temel hedefleri arasında yer alıyor.

Tasarruf ve çevresel katkı

Bakanlık, sistemin kamu ve özel sektör açısından zaman ve maliyet tasarrufu sağlayacağını belirtti. Ayrıca gümrük işlemlerinin daha etkin hale gelmesi ve ticaretin kolaylaştırılması da bekleniyor. Açıklamada, yıllık yaklaşık 10 milyon sayfa kağıt tasarrufu sağlanarak çevresel sürdürülebilirliğe de önemli katkı sunulacağı ifade edildi.

Fiber altyapı eksikliği öne çıkıyor

Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de internet hızının düşük olmasının en temel nedenlerinden biri fiber altyapının yeterince yaygın olmaması. Teknoloji stratejisti Füsun Sarp Nebil, ülkedeki bakır kablo altyapısının uzun yıllardır kullanıldığını ve fiber dönüşümün yeterli hızda gerçekleşmediğini ifade ediyor. Bakır kabloların veri iletiminde sınırlı kapasiteye sahip olduğunu belirten Nebil, bu altyapının modern internet ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldığını dile getiriyor. DSL teknolojisi ile bu eksikliğin giderilmeye çalışıldığını ancak fiber hızlarına ulaşılamadığını vurguluyor.

Mevcut altyapı ve abone yapısı

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) verilerine göre Türkiye’de toplam fiber optik kablo uzunluğu 637 bin kilometreye ulaştı. Bunun 244 bin kilometresi omurga, 393 bin kilometresi ise erişim hattı olarak kullanılıyor. 2025 yılı itibarıyla Türkiye’de 18 milyondan fazla sabit genişbant abonesi bulunuyor ve bunların yaklaşık 8,77 milyonu fiber internet kullanıyor. Bu da fiber kullanım oranının yüzde 42 seviyesinde olduğunu gösteriyor. OECD ortalamasında ise fiber abone oranı yüzde 44,6 seviyesinde yer alıyor. Bu durum Türkiye’nin oran olarak ortalamaya yakın olduğunu gösterse de altyapı kalitesindeki farklılıkların hız üzerinde etkili olduğu belirtiliyor.

Bakır ve fiber altyapının birlikte kullanımı etkili oluyor

Uzmanlara göre internet hızının düşük kalmasının bir diğer nedeni, fiber ve bakır altyapının birlikte kullanılması. Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (TELKODER) Başkanı Halil Nadir Teberci, fiberin bina girişine kadar gelip sonrasında bakır kablolarla dağıtıldığı durumların yaygın olduğuna dikkat çekiyor.

Bu modelin internet hızını sınırladığını belirten Teberci, gerçek anlamda uçtan uca fiber altyapının yaygınlaşmadığını ifade ediyor. Bu durumun hız artışını doğrudan engellediği değerlendiriliyor.

Rekabet ve yatırım tartışmaları

Türkiye’de fiber altyapının büyük bölümünün tek bir şirket tarafından sağlandığına yönelik değerlendirmeler de dikkat çekiyor. Bazı uzmanlar, altyapı alanındaki sınırlı rekabetin yatırım hızını etkilediğini savunuyor. Bu görüşe göre alternatif altyapı sağlayıcılarının sınırlı olması, yeni yatırımların yavaşlamasına neden olabiliyor. Ancak bazı uzmanlar ise altyapının parçalanmasının verimsizliğe yol açabileceğini ve kırsal bölgelerde eşitsizlik yaratabileceğini belirtiyor.

Daha hızlı internet için çözüm arayışları

Uzmanlar, internet hızının artırılması için en kritik adımın fiber altyapı yatırımlarının genişletilmesi olduğunu vurguluyor. Ayrıca altyapının daha planlı ve uzun vadeli bir stratejiyle geliştirilmesi gerektiği ifade ediliyor. Türk Telekom’un gelecek yıllarda fiber hızını artırma ve abone sayısını yükseltme hedefleri bulunduğu da açıklanmış durumda. Şirket, 2030 yılına kadar fiber internet hızını önemli ölçüde artırmayı planlıyor.

Sonuç: Dijital dönüşümün en kritik eşiği

Türkiye’de internet hızının düşük kalması yalnızca teknik bir sorun olarak değil, aynı zamanda altyapı yatırımları, rekabet yapısı ve planlama eksiklikleriyle birlikte değerlendiriliyor. Uzmanlara göre hızlı ve kesintisiz internet erişimi, günümüz koşullarında bir ihtiyaçtan öte temel bir gereklilik haline gelmiş durumda. Bu nedenle altyapı yatırımlarının artırılması ve fiber dönüşümün hızlandırılması, dijitalleşme sürecinin en önemli adımlarından biri olarak görülüyor.

Şirketin güncel akıllı telefon serisi olan iPhone 17 ailesinde tüm modellere yüzde 10 ve üzeri oranında zam yapıldığı belirtildi.

iPhone 17 modellerinde yeni fiyatlar

Yapılan güncelleme ile birlikte iPhone 17 serisinin Türkiye fiyatları şu şekilde değişti:

• iPhone 17 (128 GB): 77.999 TL’den 84.999 TL’ye
• iPhone 17 Pro (256 GB): 107.999 TL’den 119.999 TL’ye
• iPhone 17 Pro Max (256 GB): 119.999 TL’den 132.999 TL’ye
• iPhone Air (256 GB): 97.999 TL’den 107.999 TL’ye

AirPods modellerine de zam geldi

Fiyat artışı yalnızca telefonlarla sınırlı kalmadı. Apple’ın ses ürünleri kategorisinde de yeni fiyatlar belirlendi.

• AirPods 4: 8.999 TL
• AirPods Pro 3: 15.499 TL

Apple Watch serisinde yeni etiketler

Akıllı saat tarafında da fiyat güncellemesine gidildi. Apple Watch modellerinin yeni satış fiyatları şöyle oldu:

• Apple Watch SE 3: 15.499 TL
• Apple Watch Series 11: 23.999 TL
• Apple Watch Ultra 3: 65.999 TL

Apple’ın gerçekleştirdiği bu fiyat güncellemesiyle birlikte iPhone, AirPods ve Apple Watch ürün gruplarında Türkiye satış fiyatları yeniden şekillenmiş oldu.

Kablolar neden bozuluyor?

Araştırmalara göre şarj kablolarının en hassas noktası kablonun uç kısmı yani bağlantı bölgesi. Kablo ne kadar kaliteli olursa olsun en çok hasar bu noktada meydana geliyor. Bunun temel nedeni kullanım sırasında tüm fiziksel baskının bu bölgeye yoğunlaşmasıdır. Malzeme mühendislerine göre metal teller sürekli bükülme ve gerilme altında kaldığında mikroskobik düzeyde deformasyonlar oluşuyor. Bu deformasyonlar zamanla birikerek kopmalara yol açıyor. Yani kablonun iç yapısı her kullanımda küçük hasarlar alıyor ve bu hasarlar zamanla büyüyerek kablonun tamamen işlevsiz hale gelmesine neden oluyor.

Günlük alışkanlıklar sandığınızdan daha önemli

Uzmanlar, kabloyu prizden çıkarırken doğrudan kablodan çekmenin en büyük hatalardan biri olduğunu belirtiyor. Bu hareket bağlantı noktasına ekstra yük bindirerek kablonun iç yapısında hızlı yıpranmaya yol açıyor. Benzer şekilde telefon şarjdayken kabloyu gererek kullanmak, cihazı hareket ettirmek veya kabloyu zorlayacak açılarda bırakmak da ciddi risk oluşturuyor. Özellikle kablonun uzunluğunun yetersiz kaldığı durumlarda kullanıcılar farkında olmadan kabloyu sürekli gerilim altında bırakıyor. Uzmanlara göre bu tür küçük görünen davranışlar kablonun ömrünü ciddi şekilde kısaltan temel faktörler arasında yer alıyor.

Kablo sarma yöntemi sanıldığı kadar önemli değil

Yıllardır yaygın olan “kabloları gevşek şekilde sarma” alışkanlığının sanıldığı kadar belirleyici olmadığı ortaya konmuş durumda. Özellikle kablonun düzgün şekilde sarılması tek başına arıza riskini ciddi ölçüde artırmıyor. Uzmanlar, asıl problemin sarma tekniğinden çok kablonun uç kısmının zorlanması olduğunu vurguluyor. Eğer kablo aşırı keskin açılarla katlanmıyor, bağlantı noktası zorlanmıyor ve fiziksel baskı altında bırakılmıyorsa sarma biçimi büyük bir sorun oluşturmuyor.

Kalite farkı ve malzeme seçimi

Kablo ömrünü etkileyen bir diğer önemli unsur ise ürün kalitesi. Ucuz ve düşük kaliteli kablolar yapısal olarak daha zayıf oldukları için çok daha hızlı bozuluyor. Özellikle ince plastik kaplamaya sahip kablolar zamanla çatlama ve kopmalara daha yatkın hale geliyor. Buna karşılık örgülü kablolar dış kaplamaları sayesinde daha dayanıklı bir yapı sunuyor. Son dönemde birçok üreticinin bu tür kabloları tercih etmeye başlaması da bu dayanıklılık avantajından kaynaklanıyor. Uzmanlar, uzun vadede daha dayanıklı bir kabloya yatırım yapmanın hem ekonomik hem de çevresel açıdan daha doğru bir tercih olduğunu belirtiyor.

Sonuç: küçük önlemler, daha uzun ömür

Şarj kabloları günlük hayatın en basit teknolojik parçalarından biri gibi görünse de, doğru kullanılmadığında sık sık değiştirilmek zorunda kalıyor. Yapılan araştırmalar kabloların ömrünü uzatmanın aslında oldukça basit alışkanlıklara bağlı olduğunu gösteriyor. Kabloyu zorlamadan kullanmak, prizden çekerken dikkatli olmak ve kaliteli ürünleri tercih etmek en temel koruma yöntemleri arasında yer alıyor. Uzmanlara göre kablolara gösterilen küçük bir özen hem cihazların ömrünü uzatıyor hem de gereksiz elektronik atık oluşumunu azaltıyor.

120 günlük kullanım süresi tamamlanıyor

Türkiye’ye giriş yapan ve SIM kart üzerinden sinyal aldığı tespit edilen, ancak Türkiye’de kayıtlı olmayan IMEI numarasına sahip cihazlar için verilen 120 günlük kullanım hakkı sona eriyor. Ocak 2026 itibarıyla başlayan uygulama kapsamında verilen sürenin dolmasına 2 gün kaldı.

Bu süre içinde kayıt işlemi yapılmayan cihazların mobil şebeke erişimi kesilecek.

BTK’dan gelen SMS tarihi belirleyici olacak

Kaçak telefon kullanıcıları için sürenin başlangıç noktası, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından gönderilen SMS bildirimi tarihi olacak.

Örneğin 5 Ocak 2026’da kayıt uyarısı alan bir kullanıcı, cihazını 5 Mayıs 2026 tarihine kadar kullanmaya devam edebiliyor. Bu tarihten sonra kayıt yapılmaması durumunda telefon iletişime kapatılıyor.

e-SIM ile kullanım süresi 240 güne çıkabiliyor

Yeni nesil cihazlarda e-SIM teknolojisinin de bulunması nedeniyle kullanım süresi farklılık gösterebiliyor. Fiziki SIM kartla 120 gün kullanım sağlanırken, e-SIM ile birlikte bu süre 120 gün daha uzayabiliyor.

Bu durumda cihaz toplamda 240 gün boyunca şebeke erişimini sürdürebiliyor. Sürenin sonunda ise kayıt yapılmayan telefonlar tamamen kullanıma kapanıyor.

IMEI kayıt ücreti 54 bin lirayı aştı

Yurt dışından getirilen telefonların Türkiye’de kullanılmaya devam edebilmesi için IMEI kaydı zorunlu tutuluyor. Güncel IMEI kayıt ücreti ise 54 bin 258 lira olarak uygulanıyor.

Kayıt işlemi yapılmayan cihazların ise süre sonunda mobil iletişime erişimi engelleniyor.

Donma ve kasma sorununa ortak çözüm arayışı

Akıllı telefonlar her geçen yıl daha güçlü işlemciler ve gelişmiş özelliklerle donatılıyor. Ancak özellikle yapay zeka destekli uygulamaların yaygınlaşmasıyla birlikte yazılımlar da ağırlaşmaya başladı. Bu durum, özellikle orta ve giriş segment cihazlarda donma, kasma ve uygulama çökmesi gibi sorunları beraberinde getiriyor.

Kullanıcı deneyimini olumsuz etkileyen bu tabloyu değiştirmek isteyen Çinli üreticiler, önemli bir iş birliğine imza attı.

Dev üreticiler aynı çatı altında

Çin'in “Altın Standart İttifakı” çatısı altında bir araya gelen Xiaomi, Vivo, Oppo, Lenovo ve Honor gibi markalar, Android cihazlarda performans istikrarını sağlamak için yeni bir girişim başlattı. Bu girişim, yalnızca gecikmeleri azaltmayı değil, aynı zamanda aşırı ısınma ve rastgele uygulama çökmelerini de ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Yeni nesil bellek yönetimi geliyor

İttifakın üzerinde çalıştığı en kritik yenilik ise “birleşik bellek yönetim standardı” oldu. Geliştiriciler için hazırlanacak bu sistemin, Android 17 ile uyumlu şekilde sunulması planlanıyor.

Yeni standart sayesinde uygulamaların RAM kullanımı daha kontrollü ve verimli hale getirilecek. Böylece cihazlar, hangi marka olursa olsun daha stabil çalışacak. Mevcut sistemde uygulamaların kontrolsüz bellek tüketimi, performans sorunlarının en büyük nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Google da sürece dahil

Google da Android 17 ile birlikte bu soruna çözüm getirmeye hazırlanıyor. Yeni sürümde, cihazın RAM kapasitesine göre uygulamalara daha net sınırlar getirilecek. Ayrıca bellek sızıntıları gibi performansı düşüren kritik sorunlara karşı sistem seviyesinde önlemler alınacak.

Çinli üreticilerin geliştirdiği “adil bellek kullanımı” yaklaşımı ise bu sistemi daha da ileri taşımayı amaçlıyor.

Gözler Samsung ve Apple’da

Yeni standardın Android ekosisteminin geneline yayılıp yayılmayacağı ise merak konusu. Özellikle Samsung gibi büyük üreticilerin bu girişime katılıp katılmayacağı yakından takip ediliyor.

Öte yandan Apple cephesinde de performans tartışmaları gündemde. Son yıllarda iOS güncellemeleri sonrası pil ve hız konusunda eleştiriler artarken, şirketin iOS 27 ile bu sorunlara odaklanması bekleniyor.

Eğer geliştirilen bu yeni sistem tüm üreticiler tarafından benimsenirse, Android cihazlarda donma ve kasma sorunlarının büyük ölçüde tarihe karışabileceği değerlendiriliyor.

NASA’nın verilerine göre uzay uçuşları; radyasyon, izolasyon, Dünya’dan uzaklık, yer çekimi değişimi ve kapalı ortam koşulları gibi beş temel risk üzerinden değerlendiriliyor. Bu faktörler, kısa süreli görevlerde bile insan vücudunda değişimlere neden olurken, uzun süreli yolculuklarda etkiler çok daha belirgin hale geliyor.

Uzayda insan bedeni nasıl tepki veriyor?

Uzay ortamında yer çekiminin olmaması ya da çok düşük olması, insan vücudunda önemli biyolojik değişimlere yol açıyor. Özellikle kemik yoğunluğu zamanla azalırken, kas kaybı da yaygın şekilde görülüyor. NASA’nın değerlendirmelerine göre, birkaç aylık görevlerde kemik yoğunluğu her ay yaklaşık yüzde 1 ila 1,5 oranında düşebiliyor. Bununla birlikte sıvıların vücut içinde yeniden dağılması, kalp ve damar sistemini de etkiliyor. Kan akışındaki değişimler nedeniyle tansiyon düşüklüğü, ritim bozuklukları ve bazı durumlarda pıhtılaşma riskleri ortaya çıkabiliyor. Uzun süreli görevlerde bu etkilerin daha da belirgin hale geldiği belirtiliyor.

Görme, denge ve günlük yaşam üzerindeki etkiler

Uzayda sıvı dengesindeki değişimler sadece iç organları değil, göz sağlığını da etkileyebiliyor. Uzay uçuşuna bağlı nöro-oküler sendrom olarak bilinen durum, görme bozukluklarına ve kafa içi basıncında değişimlere yol açabiliyor. Ayrıca yer çekimi değişimi, astronotların denge algısını da etkileyerek hareket hastalığına neden olabiliyor. Bu durum özellikle görevin ilk günlerinde daha sık görülüyor ve adaptasyon sürecini zorlaştırıyor.

Uyku düzeni ve günlük yaşamın değişimi

Uzayda zaman algısı da Dünya’dan oldukça farklı işliyor. Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bulunan astronotlar, bir günde 16 kez gün doğumu ve gün batımı yaşayabiliyor. Bu durum, biyolojik ritmin bozulmasına ve uyku problemlerine yol açabiliyor. Bunun yanında beslenme düzeni de değişiyor. Astronotlar, sınırlı gıda seçenekleri içinde dengeli beslenmeye çalışırken, enerji, sıvı ve bazı mineral eksiklikleri yaşanabiliyor. Uzmanlar bu nedenle uzay menülerinin hem besleyici hem de uzun süre dayanıklı olacak şekilde planlandığını belirtiyor.

Ruh sağlığı uzay görevlerinde kritik önemde

Uzay yolculuğunun yalnızca fiziksel değil, psikolojik etkileri de dikkat çekiyor. Kapalı ortamda uzun süre yaşamak, Dünya’dan uzak kalmak ve sosyal izolasyon; stres, kaygı ve motivasyon kaybı gibi sorunlara neden olabiliyor. NASA, astronotların ruh sağlığını korumak için düzenli egzersiz, iletişim desteği, günlük tutma ve müzik gibi yöntemler öneriyor. Uzmanlara göre bu psikolojik destekler, uzun süreli görevlerin başarısı açısından en az fiziksel hazırlık kadar önemli görülüyor.

Hastalık ve acil durumlara karşı hazırlık

Uzayda tıbbi müdahale imkanları sınırlı olduğu için, görev öncesinde kapsamlı sağlık taramaları yapılıyor ve astronotlar karantina süreçlerinden geçiriliyor. Olası sağlık sorunlarına karşı ise çok amaçlı ilaçlar ve önleyici tedbirler hazırlanıyor. NASA, uzay görevlerinde en sık görülebilecek sağlık sorunlarının önceden tahmin edilerek tıbbi sistemlerin buna göre planlandığını belirtiyor. Ancak yine de acil durumlarda tedavi seçeneklerinin sınırlı olması, her görevi daha riskli hale getiriyor.

Uzay araştırmalarının geleceği

Bilim insanları, Ay ve Mars görevleri gibi uzun süreli keşifler için insan vücudunun uzaya uyum sürecini daha iyi anlamaya çalışıyor. Bu çalışmalar, hem sağlık risklerini azaltmayı hem de gelecekte daha güvenli uzay yolculukları yapılmasını hedefliyor. Uzmanlara göre uzay araştırmaları ilerledikçe, insan bedeninin sınırları da daha net ortaya çıkacak ve yeni koruyucu sistemler geliştirilmesi kaçınılmaz olacak.

Akıllı telefon üreticilerinin kulaklık girişlerini kaldırmasıyla geri planda kalan kablolu kulaklıklar, son dönemde yeniden yükselişe geçti. Özellikle 2025’in ikinci yarısından itibaren satışlarda dikkat çekici bir artış yaşanırken, 2026’nın ilk haftalarında gelirlerin yüzde 20 yükseldiği belirtiliyor. Bu dönüş, yalnızca teknik avantajlarla değil, kullanıcı alışkanlıklarındaki değişimle de açıklanıyor.

Ses kalitesi ve kullanım kolaylığı öne çıkıyor

Uzmanlara göre kablolu kulaklıkların en büyük avantajı, sunduğu ses kalitesi. Aynı fiyat aralığında kablosuz modellere kıyasla daha temiz ve güçlü bir ses deneyimi sağladığı ifade ediliyor. Ayrıca bağlantı sorunlarının yaşanmaması ve “tak-çalıştır” kolaylığı, kullanıcılar için önemli bir tercih sebebi haline geliyor. Kablosuz kulaklıklarda yaşanan bağlantı kopmaları ve uyumsuzluk problemleri de kullanıcıları yeniden kablolu modellere yönlendiriyor.

Teknolojiye karşı bir tepki mi?

Kablolu kulaklıkların geri dönüşü, bazı uzmanlara göre daha geniş bir “teknoloji yorgunluğu” eğiliminin parçası. Kullanıcılar, sürekli bağlantı halinde olmanın getirdiği yoğunluktan uzaklaşmak isterken daha basit ve kontrol edilebilir teknolojilere yöneliyor. Bu durum, analog deneyimlere olan ilginin artmasıyla birlikte değerlendiriliyor. Eski teknolojilere yönelik bu ilgi, kasetlerden DVD’lere kadar birçok alanda kendini gösteriyor.

Moda ve kültürel bir simgeye dönüştü

Kablolu kulaklıklar yalnızca işlevsel bir araç değil, aynı zamanda bir stil unsuru olarak da öne çıkıyor. Sosyal medyada ve popüler kültürde kablolu kulaklık kullanan ünlü isimlerin artması, bu ürünleri bir moda aksesuarına dönüştürdü. Bazı kullanıcılar için kablolu kulaklıklar, bireysel tercih ve kimlik göstergesi haline gelirken, bu durumun zaman zaman “sınıfsal bir sembol” olarak yorumlandığı da görülüyor.

Kablosuz rahatlığına rağmen geri dönüş sürüyor

Kablosuz kulaklıklar hâlâ sundukları hareket özgürlüğüyle önemli bir avantaj sağlıyor. Ancak pil ömrü, kaybolma riski ve bağlantı sorunları gibi dezavantajlar kullanıcı deneyimini etkileyebiliyor. Buna karşılık kablolu kulaklıklar, daha basit yapılarıyla güvenilir bir alternatif sunuyor. Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde her iki teknolojinin de kullanıcı tercihlerine göre varlığını sürdürmesi bekleniyor.

Cihazların tasarımında büyük bir değişiklik beklenmezken, 6,3 inç ve 6,9 inç ekran seçeneklerinin korunacağı ifade ediliyor. Bunun yanında Apple’ın LTPO+ ekran teknolojisi ile daha yüksek enerji verimliliği sunarak pil ömrünü artırmayı hedeflediği konuşuluyor.

Kamera tarafında ise dikkat çeken en önemli yeniliklerden biri değişken diyafram sistemi olabilir. Bu özellik sayesinde kullanıcıların ışık kontrolü üzerinde daha fazla hakimiyet kurması ve fotoğraf kalitesinin artırılması hedefleniyor. Ancak küçük sensörler nedeniyle bu özelliğin ne kadar etkili olacağı merak konusu.

Performans tarafında Apple’ın yeni nesil A20 Pro çipi öne çıkıyor. TSMC’nin 2 nm üretim süreciyle geliştirileceği belirtilen çipin, hem hız hem de enerji verimliliğinde önemli iyileştirmeler sunması bekleniyor.

Bağlantı teknolojilerinde de önemli yenilikler gündemde. Apple’ın geliştirdiği yeni nesil C2 modem ile daha hızlı ve daha verimli mobil bağlantı sağlanabileceği konuşulurken, Wi-Fi ve Bluetooth performansı için N2 çipinin kullanılacağı tahmin ediliyor.

Sızıntılara göre Apple ayrıca kamera kontrol düğmesini sadeleştirebilir, MagSafe yapısında tasarım değişikliklerine gidebilir ve uydu üzerinden internet bağlantısı gibi yeni bir özelliği de kullanıma sunabilir.

Bunlara ek olarak, iPhone 18 Pro Max modelinin daha büyük batarya için biraz daha kalın bir tasarıma sahip olabileceği öne sürülüyor. Yeni seride özel bir kırmızı renk seçeneğinin de yer alabileceği iddialar arasında bulunuyor.

Apple’ın iPhone 18 Pro serisini eylül ayında tanıtması beklenirken, standart iPhone 18 ve bazı diğer modellerin ise 2027 başında piyasaya çıkabileceği belirtiliyor. Sızıntılar doğru çıkarsa, Apple’ın yeni nesil iPhone serisi önemli bir teknoloji sıçramasına işaret edecek.

NSA ve SA farkı hızları etkiliyor

Telekom operatörleri, 5G hizmetlerini sunarken genellikle “Bağımsız Olmayan” (NSA) olarak adlandırılan modeli kullanıyor. Bu yöntemde sistem, hâlâ 4G çekirdek altyapısına bağlı çalışıyor. Radyo erişim kısmı 5G olsa da kimlik doğrulama ve mobilite gibi temel işlevler 4G üzerinden yürütülüyor.

Bu nedenle ekranda 5G ibaresi görünse bile bağlantı hızları sınırlı kalabiliyor. Özellikle gecikme süreleri ve sistem verimliliği, tam 5G deneyimi sunamıyor.

Gerçek 5G için SA altyapısı gerekiyor

Uzmanlara göre “gerçek 5G” deneyimi, Bağımsız (SA) mod ile mümkün. Bu modelde hem radyo erişim ağı hem de çekirdek ağ tamamen 5G standartlarında kuruluyor. Bu da daha yüksek hız, düşük gecikme ve daha fazla cihaz bağlantısı anlamına geliyor.

Ancak SA altyapısının kurulumu daha maliyetli olduğu için operatörler ilk etapta NSA modelini tercih ediyor. Bu da kullanıcıların beklediği gigabit seviyesindeki hızların henüz yaygınlaşmamasına neden oluyor.

Kısacası, telefonunuzda 5G simgesi görünse bile düşük hız almanızın nedeni büyük ihtimalle kullanılan ağ mimarisi. Gerçek performans için operatörlerin SA altyapısına geçmesi gerekiyor

Proje hakkında bilgi veren Doç. Dr. Canan Uraz, "Bu çalışma ile, ülkemizde birçok bölgede bulunan doğal zeolitin farklı kimyasallarla modifikasyonun ardından alkali çinko kaplama prosesine eklenmesiyle prosesin korozyon direncinin yükseltilmesini, maliyetinin azaltılmasını ve daha çevre dostu hale getirilmesini hedefledik. Korozyon; ekipman arızası, malzeme arızası ve değerli kaynakların israfı gibi ciddi sorunlara neden olmakta. Alkali çinko kaplama prosesinde kaplanan malzemeler için kırmızı pas beklenme süresi ortalama 96 saat. Projemiz kapsamında, modifiye edilmiş doğal zeolitin kaplama banyosuna eklenmesiyle birlikte bu sürenin artırılmasını amaçladık. Böylece hem korozyon direncini artırmayı hem de prosesi daha ekonomik ve çevreci bir yapıya kavuşturmayı hedefledik" dedi.

Geleneksel yöntemlere yerli ve çevreci alternatif

Geliştirdikleri teknolojinin sektöre sunduğu yenilikleri aktaran Doç. Dr. Canan Uraz, "Projemiz, alkali çinko kaplama proseslerinde kullanılan geleneksel katkı maddelerine alternatif olarak; modifiye zeolit temelli, çevre dostu ve fonksiyonel bir teknoloji geliştirmesi açısından özgün bir yaklaşım sunuyor. Literatürde zeolitlerin farklı kullanım alanları olsa da alkali çinko kaplama banyolarında sistematik, proses odaklı ve endüstriyel uygulamayı hedefleyen çalışmalar son derece sınırlı; projemiz bu alandaki boşluğu dolduruyor. Geleneksel katkıların aksine, doğal ve yerli kaynaklı zeolitleri düşük toksisiteye sahip yöntemlerle fonksiyonelleştiriyoruz. Bu sayede tehlikeli kimyasal kullanımını azaltan, yeşil kimya ilkeleriyle uyumlu ve sürdürülebilir bir yenilik sunuyoruz" diye konuştu.

Gördes zeoliti ve bölgesel ekonomik katkı

Projenin bölgesel kalkınma ve ekonomik katma değer boyutuna dikkat çeken Doç. Dr. Canan Uraz, şu ifadeleri kullandı:

"Projemizde kullandığımız doğal zeolit, Ege Bölgesi’nin bir yerleşkesi olan Manisa’nın Gördes ilçesine aittir. Bu doğal maddenin bölgemize ait olması, sürdürülebilirliğe sağladığı katkının yanı sıra kimyasalın temini ve nakliyesinde de büyük bir ekonomik avantaj sunuyor. Ülkemizin ikinci büyük sanayi kolu olan metal sektörü açısından bu çalışma, Ege Bölgesi’ni diğer sanayi bölgelerinin önüne geçirecek bir potansiyele sahip. Özellikle İzmir ve çevresi; metal kaplama, otomotiv yan sanayi, beyaz eşya, savunma ve makine imalatı gibi alanlarda Türkiye’nin en yoğun merkezlerinden biri. Geliştirdiğimiz bu teknoloji sayesinde, mevcut alkali çinko kaplama prosesleri büyük ekipman yatırımı gerektirmeden iyileştirilebilecek; böylece KOBİ ölçeğindeki firmalarımızın ürün kalitesi ve ihracat potansiyeli yükselecek"

Geleceğe ışık tutan bilimsel yenilik

"Dünyadaki doğal kaynakları kullanarak korozyona karşı daha dayanıklı malzemelerin üretilmesine basamak olacak bu çalışma, gelecekteki yeni bilimsel fikirlerin şekillenmesine de ışık tutacak" diyen Doç. Dr. Uraz, projenin hem sektörel hem de akademik açıdan önemli bir örnek teşkil ettiğini vurguladı.

Farklı stratejiler denendi

İnsanlar, LLM’lerden daha iyi yanıt almak için türlü stratejiler geliştiriyor. Kimi, tehdit ederek yapay zekanın daha iyi performans gösterdiğini iddia ediyor; kimi, nazik olmanın sohbet botlarını daha işbirlikçi hâle getirdiğini düşünüyor; bazıları da robotları uzman rolünde yönlendirmeyi tercih ediyor. Bu stratejiler, “prompt engineering” veya “context engineering” adıyla anılan, yapay zekadan daha iyi yanıt almak için talimatların farklı biçimde kurulmasını kapsayan bir tür modern mitolojinin parçası. Ancak uzmanlar, çoğu yöntemin işe yaramadığını ve bazılarının tehlikeli olabileceğini belirtiyor.

Nezaket sonuçları sistematik olarak etkilemiyor

Vanderbilt Üniversitesi’nde üretken yapay zeka üzerine çalışan Prof. Jules White, birçok kişinin LLM’lerin performansını artıracak sihirli kelime setleri olduğunu düşündüğünü söylüyor. Oysa Prof. White’a göre esas mesele kelimeler değil, “Ne yapmak istediğinizi temel olarak nasıl ifade ettiğiniz.” Örneğin 2024’te yapılan bir çalışma, bazı modellerin kibarca sorulduğunda daha iyi yanıt verdiğini gösterdi. Ancak başka küçük testler, ChatGPT’nin hakaret edildiğinde daha doğru yanıt verdiğini ortaya koydu. Yani sistematik ve güvenilir bir kural yok. Star Trek rolü çalışmasının yazarlarından Rick Battle, modern LLM’lerin komutların en önemli kısımlarını yakalamada çok daha başarılı olduğunu, küçük dilsel değişikliklerden tutarlı biçimde etkilenmelerinin pek olası olmadığını vurguluyor.

Yapay zekayla daha verimli konuşma yöntemleri

Uzmanlar, yapay zekadan en iyi sonucu almak için bazı pratik yöntemler öneriyor: Birden fazla seçenek isteyin: Tek bir yanıt yerine üç-beş farklı yanıt talep etmek, kullanıcının sürece daha fazla dahil olmasını sağlıyor. Örnek verin: Yapay zekaya stilinizi veya önceki çalışmalarınızı göstererek örnek sunmak, yanıtların sizin beklentinize uygun olmasını kolaylaştırıyor. Mülakat yaptırın: İş ilanı ya da bilgi toplama gibi süreçlerde, yapay zekanın tek tek sorular sormasını ve yanıtlar doğrultusunda ilerlemesini sağlamak etkili olabiliyor. Rol yapma konusunda dikkatli olun: Tek doğru cevabı olan sorularda yapay zekayı uzman rolüne sokmak hatalı yanıt riskini artırabilir. Ancak ucu açık yaratıcı görevlerde rol yapma faydalı olabiliyor. Tarafsız kalın: Yapay zekaya yönlendirme vermemek, daha dengeli ve objektif yanıtlar alınmasına yardımcı oluyor.

Nezaket sizi daha rahat hissettirebilir

Pew Research Center ve Future araştırmalarına göre, kullanıcıların çoğu yapay zekaya kibar davranıyor. Nezaketin doğruluk oranını artırması garanti değil, ama kullanıcı deneyimini iyileştiriyor ve etkileşim sırasında rahatlık sağlıyor. Filozof Immanuel Kant’ın hayvanlara karşı davranışlara dair savı hatırlatıyor ki, kaba olmak sizi de sert bir insan haline getirebilir. Yapay zekanın duyguları yok; yine de nazik davranmak, hem kendi alışkanlıklarınız hem de iletişim deneyiminiz açısından faydalı olabiliyor.

Sosyal medya kullanımındaki artış

Bakan Uraloğlu, Türkiye’de sosyal medya kullanımının giderek arttığını ve kullanıcıların günlük alışkanlıklarının değiştiğini söyledi. Instagram kullanıcılarının günlük ortalama 1 saat 53 dakika, YouTube kullanıcılarının 1 saat 28 dakika ve TikTok kullanıcılarının 1 saat 25 dakika sosyal medya platformlarında vakit geçirdiğini açıkladı. Uraloğlu, bu artışın hem bireylerin iletişim alışkanlıklarını hem de dijital ekonomi ve içerik üretim trendlerini etkilediğini belirtti. Bakan, dijital platformlarda geçirilen sürenin, toplumsal ve kültürel yaşam üzerinde de önemli yansımaları olduğunu ifade etti.

Çevrim içi medyanın önemi ve etkisi

Uraloğlu, çevrim içi medyada geçirilen sürenin dünya ortalamasının Türkiye’de çok daha yüksek olduğuna dikkat çekti. Çevrim içi medya kullanımının 41 saat 37 dakikaya ulaşmasının, özellikle internet altyapısı ve mobil cihaz erişimi açısından Türkiye’nin gelişimini gösterdiğini kaydetti. Bakan, kullanıcıların dijital içerik tüketimi ve sosyal medya etkileşimlerinin, reklamcılık ve pazarlama sektörleri için de kritik veri oluşturduğunu dile getirdi. Bu durumun ayrıca gençlerin gündelik alışkanlıklarını, iletişim biçimlerini ve sosyal ilişkilerini etkilediğini vurguladı.

Dijitalleşme ve toplumsal etkiler

Bakan, sosyal medya kullanımının artmasının hem avantajlar hem de zorluklar getirdiğini belirtti. Uraloğlu, dijital dünyada fazla zaman geçirmenin sosyal ilişkiler ve zihinsel sağlık üzerinde etkiler yaratabileceğini söyledi. Bu nedenle dijital okuryazarlık ve bilinçli kullanımın önemine dikkat çekti. Bakan ayrıca, gençlerin sosyal medya ve çevrim içi platformları güvenli ve verimli şekilde kullanmalarını sağlamak için eğitim ve bilinçlendirme programlarının artırılması gerektiğini ifade etti.

Teknolojik gelişim ve geleceğe bakış

Uraloğlu, Türkiye’nin sosyal medya ve çevrim içi medya kullanımında dünya genelinde önemli bir konuma yükseldiğini belirterek, bu trendin teknolojik gelişim ve dijital altyapı yatırımlarını da hızlandırdığını söyledi. Bakan, sosyal medya ve çevrim içi medya verilerinin, hem kamu politikalarının şekillendirilmesinde hem de ekonomik ve kültürel stratejilerin belirlenmesinde yol gösterici olacağını ifade etti. Türkiye’nin bu alandaki artışını, genç nüfusun teknolojik adaptasyonu ve dijital içerik üretimi ile ilişkilendiren Uraloğlu, önümüzdeki yıllarda sosyal medyanın etkisinin daha da artacağını öngördü.

Hayat ve ölüm arasındaki sınır tartışılıyor

Araştırmaya katılan bilim insanlarından biri, "Bir hücreyi genomu olmadan aldığınızda işlevsel olarak ölüdür. Ama yeni bir genom eklediğinizde yeniden hayata döner" dedi. Uzmanlar, bu gelişmenin ‘yaşam nedir?’ sorusunu yeniden gündeme getirdiğini belirtti. Başka bir bilim insanı ise, "Bu çalışma, yaşam ile yaşam olmayan arasındaki sınırı bulanıklaştırıyor" değerlendirmesinde bulundu.

Yeni teknolojinin potansiyeli ve güvenlik tartışmaları

Bu yöntemin, gelecekte özel amaçlı mikroorganizmalar üretmek için kullanılabileceği ifade edildi. Bilim insanları, teknolojinin ilaç üretimi, çevre temizliği ve enerji alanında potansiyel taşıdığını belirtti. Ayrıca yöntemin genetik materyalin hücrelere aktarımını daha kontrollü ve güvenilir hale getirebileceği vurgulandı. Uzmanlar, bu tür çalışmaların biyogüvenlik açısından dikkatle izlenmesi gerektiğini belirtti. Araştırmada kullanılan bakterilerin hayvanlarda hastalığa yol açabildiği ancak değişikliklerin tehlikeyi artırmasının beklenmediği ifade edildi. Laboratuvar ortamında uygulanan güvenlik önlemleri sayesinde riskin düşük tutulduğu aktarıldı. Araştırma, ABD’nin California eyaletinde bulunan J. Craig Venter Institute (JCVI) bünyesinde gerçekleştirildi.

Instagram kullanıcıları, bu tarihten sonra şifreli sohbetleri kullanamayacak. Ancak platform, değişikliğin nedenine dair detaylı bir açıklama yapmadı.

Mesajlarını saklamak isteyenler için uyarı

Platform, uçtan uca şifreleme özelliği bulunan sohbetlerdeki mesaj ve medya içeriklerini kaydetmek isteyen kullanıcıları uyardı. Kullanıcılar, belirtilen tarihe kadar sohbetlerini indirebilecek. Bunun için Instagram’ın yardım sayfasında adım adım talimatlar bulunuyor.

Uygulama güncellemesi gerekebilir

Özellikle eski sürüm uygulamayı kullanan kullanıcıların, sohbetlerini indirmeden önce Instagram’ı güncellemeleri tavsiye edildi. Platform, kullanıcıların verilerini kaybetmemesi için gerekli önlemleri almasını öneriyor.

Instagram’dan yapılan açıklamada, “Uçtan uca şifrelenmiş mesajlaşma 8 Mayıs 2026’dan sonra desteklenmeyecek. Saklamak istediğiniz mesaj ve medya içeriklerini indirmenizi sağlayacak talimatları yardım sayfamızda bulabilirsiniz” ifadelerine yer verildi.

Bu değişiklik, milyonlarca Instagram kullanıcısını doğrudan ilgilendiriyor ve şifreli sohbetlerini korumak isteyenlerin önlem almasını zorunlu kılıyor.

Ay toprağında tarım mümkün mü?

Ay’ın yüzeyini kaplayan tozlu maddeye bilim insanları regolit adını veriyor. Ancak bu madde Dünya’daki topraklardan oldukça farklı; içinde bitkilerin büyümesini sağlayan organik maddeler ve mikroorganizmalar bulunmuyor.
Araştırmacılar bu sorunu aşmak için Ay toprağını taklit eden özel bir karışım kullandı. Bu karışımın, Apollo görevleri sırasında getirilen Ay örneklerinin özelliklerine benzetilerek hazırlandığı aktarıldı.
Toprağın daha verimli hale gelmesi için karışıma solucanların ürettiği kompost eklendi ve bunun bitkiler için gerekli besinleri sağladığı belirtildi.

Nohutlar ay toprağında büyüdü

Araştırmada nohut tohumları farklı oranlarda hazırlanan toprak karışımlarına ekildi. Sonuçlara göre bitkiler, Ay toprağı benzeri karışımın yüzde 75’ine kadar olan ortamlarda büyüyebildi. Daha yüksek oranlarda ise bitkilerin zorlandığı ve daha erken öldüğü aktarıldı.
Araştırmacılar ayrıca bazı faydalı mantarların bitkilerin gelişimini desteklediğini, zararlı metalleri daha az emmelerini ve besinleri daha iyi kullanmalarını sağladığını belirtti.
Çalışmayı yürüten Sara Santos, araştırmanın Ay’da tarımın mümkün olup olmadığını anlamak için önemli bir adım olduğunu söyledi.

Bilim insanları bu çalışmanın, gelecekte Ay’da uzun süre görev yapacak astronotlar için gıda üretimi konusunda önemli bilgiler sağlayabileceğini belirtti. Ancak yetiştirilen bitkilerin topraktaki ağır metalleri emip emmediği ve ürünlerin astronotlar için güvenli ve besleyici olup olmadığı gibi soruların hâlâ cevaplanması gerektiği vurgulandı. Araştırmanın sonuçları Scientific Reports dergisinde yayımlandı.