Türkiye kritik elektro-optik teknolojilerde üretici konuma geliyor

ASELSAN tarafından geliştirilen kızılötesi dedektör teknolojisi, Türkiye’nin savunma sanayisinde dışa bağımlılığı azaltma hedefleri açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Şirketin geliştirdiği dedektör ailesi, farklı görev ihtiyaçlarına yönelik olarak soğutmalı ve soğutmasız seçeneklerle tasarlanıyor. Bu sistemler sayesinde millî platformların görüntüleme ve hedef tespit kabiliyetlerinin artırılması amaçlanıyor. Kızılötesi algılama teknolojileri, klasik görüntüleme sistemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda devreye girerek hedeflerin yaydığı ısı izlerini belirleyebiliyor. Bu özelliğiyle özellikle modern savaş alanlarında önemli bir avantaj sağlıyor.

Millî platformlarda kullanılmaya başlandı

ASELSAN’ın geliştirdiği elektro-optik çözümler, Türkiye’nin önemli savunma projelerinde görev yapıyor. Paylaşılan bilgilere göre yerli kızılötesi teknolojiler; millî ana muharebe tankı ALTAY’da kullanılan YAMGÖZ 200 gözetleme sistemi, hava savunma alanında görev yapan HİSAR sistemleri ve Bayraktar KIZILELMA insansız savaş uçağındaki TOYGUN elektro-optik sistemi gibi platformlarda kullanılıyor. Bu sistemlerin özellikle gece operasyonlarında ve görüş şartlarının zor olduğu ortamlarda hedef tespit yeteneğini artırması bekleniyor.

“Radarların ulaşamadığı alanlarda önemli rol oynuyor”

Emekli Hava Korgeneral Erdoğan Karakuş, kızılötesi teknolojilerin modern savunma sistemleri açısından önemine dikkat çekti. Klasik radar sistemlerinin yanında hedeflerin yaydığı ısı izlerini takip eden teknolojilerin de savaş alanında belirleyici hale geldiğini belirten Karakuş, düşük radar görünürlüğüne sahip hava araçlarının bile kızılötesi sistemlerle tespit edilebildiğini ifade etti. Karakuş, özellikle yüksek güç üreten savaş uçaklarının motorlarından kaynaklanan ısı izlerinin tamamen ortadan kaldırılmasının zor olduğunu belirterek, bu nedenle elektro-optik dedektörlerin kritik bir görev üstlendiğini söyledi.

Altay tankından hava araçlarına kadar geniş kullanım alanı

Kızılötesi teknolojilerin yalnızca hava platformlarında değil, kara araçlarında da önemli bir rol oynadığı belirtiliyor. Erdoğan Karakuş, tank ve zırhlı araçlarda oluşan ısı izlerinin düşman unsurlar tarafından takip edilebildiğine dikkat çekerek, askerî araçlarda ısı yönetiminin hayatta kalma kabiliyeti açısından önemli olduğunu vurguladı. Karakuş, Altay tankında da ısı izinin azaltılmasının ve korunma tedbirlerinin artırılmasının beka kabiliyeti açısından kritik olduğunu ifade etti.

Dışa bağımlılığı azaltacak stratejik teknoloji

Kızılötesi dedektörlerin daha önce büyük ölçüde yurt dışından temin edildiği, bunun da maliyet, ihracat izinleri ve kullanım kısıtlamaları gibi sorunları beraberinde getirdiği belirtildi. ASELSAN’ın geliştirdiği yerli teknolojiyle birlikte Türkiye, kritik elektro-optik bileşenlerde kendi üretim kapasitesini artırmış oldu. Bu gelişmenin, mevcut savunma platformlarının yeteneklerini güçlendirmenin yanı sıra gelecekte geliştirilecek yüksek teknoloji projelerinde de Türkiye’ye önemli avantaj sağlaması bekleniyor. Erdoğan Karakuş, Türkiye’nin bu alandaki ilerlemesinin savunma sanayisinde önemli bir eşik olduğunu belirterek, yerli üretim sayesinde kritik teknolojilerde dışa bağımlılığın önemli ölçüde azalacağını ifade etti.

Yapay zeka içerikleri açıkça belirtilecek

Yeni düzenlemeye göre chatbot ve benzeri sistemler, kullanıcıya bir insanla değil yapay zeka ile iletişim kurduğunu açık şekilde bildirmek zorunda olacak. Yapay zeka kullanılarak oluşturulan veya değiştirilen görsel, ses ve videoların (deepfake) da belirgin şekilde etiketlenmesi zorunlu hale getirildi. Böylece kullanıcıların yapay zeka üretimi içerikleri gerçek içeriklerden daha kolay ayırt edebilmesi amaçlanıyor.

Dijital filigran zorunluluğu geliyor

Üretken yapay zeka sistemleri tarafından hazırlanan metin, görsel ve diğer içeriklere tespit edilebilir dijital filigranlar ile makine tarafından okunabilen işaretler eklenecek. Ayrıca insan denetimi olmadan tamamen yapay zeka tarafından hazırlanan ve kamu yararını ilgilendiren içeriklerde, içeriğin yapay zeka tarafından üretildiği açıkça belirtilecek.

Kurallara uymayan şirketlere ağır cezalar

Avrupa Komisyonu, yeni düzenlemelere uymayan şirketler için ciddi yaptırımlar öngörüyor. Kuralları ihlal eden geliştiriciler ve dijital platformlar, 15 milyon euroya kadar veya küresel yıllık cirolarının yüzde 3'üne kadar idari para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek. Komisyon, yazım denetimi gibi temel yardımcı yapay zeka işlevlerinin düzenleme kapsamı dışında tutulduğunu, sanatsal ve mizahi içerikler için ise bazı istisnalar tanındığını açıkladı. Şirketlerin yeni kurallara uyum sağlamasını kolaylaştırmak amacıyla 180'den fazla kuruluşun imzaladığı Şeffaflık Uygulama Kodu da devreye alındı. Rehberin, yapay zeka geliştiricileri ve dijital platformlara yeni kuralların uygulanmasında yol göstermesi hedefleniyor.

Telegram, pazartesi gece saatlerinde iPhone ve iPad kullanıcılarının erişim sağladığı App Store'dan kısa süreliğine kaldırıldı. Apple, uygulamanın çocuklara yönelik cinsel istismar materyallerini yasaklayan kurallarını ihlal eden içerikler nedeniyle geçici olarak mağazadan çıkarıldığını açıkladı. Söz konusu içeriklerin kaldırılması ve ilgili hesabın engellenmesinin ardından Telegram yeniden App Store'daki yerini aldı.

Apple: İhlal eden içerikler kaldırıldı

Apple'ın ABD'deki bazı basın kuruluşlarına yaptığı açıklamaya göre, Telegram'da şirketin çocuklara yönelik cinsel istismar materyallerine ilişkin politikalarını ihlal eden içerikler tespit edildi. Apple, Telegram'ın ilgili içerikleri hızla kaldırdığını ve paylaşımı yapan kullanıcıyı engellediğini belirterek, uygulamanın bu adımların ardından yeniden App Store'a yüklendiğini duyurdu.

Telegram'dan dikkat çeken yanıt

Gelişmenin ardından Telegram, ABD merkezli X platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, "Öldüğüme ilişkin haberler fazlasıyla abartılı." ifadelerini kullanarak uygulamanın kaldırılmasına ilişkin haberleri tiye aldı.

Şirket, Apple'ı etiketlediği bir başka paylaşımında ise, "Bu tutumun gelecekte mağazadaki diğer tüm uygulamalara da eşit şekilde uygulanacağından eminim, değil mi?" ifadeleriyle Apple'ın uygulamasına yönelik eleştirel bir göndermede bulundu.

Telegram daha önce de gündeme gelmişti

Telegram, son dönemde farklı ülkelerde yürütülen soruşturmalar ve hukuki süreçlerle de gündeme geliyor.

Rusya, 30 Haziran'da Telegram'ın kurucusu ve CEO'su Pavel Durov'u teröristler ve aşırılıkçılar listesine dahil etmişti.

Öte yandan Avustralya İnternet Güvenliği Komiserliği Ofisi de platformun terör bağlantılı içerikleri kaldırmadığı gerekçesiyle Telegram hakkında dava açmıştı. Bu gelişmeler, platformun içerik denetimi politikalarına yönelik uluslararası baskının sürdüğünü gösteriyor.

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü son sınıf öğrencileri Ahmet Berk Öz, Semih Cengiz Öksüzoğlu, Semih İkbal ve Veysel Kan tarafından geliştirilen INTSEC: Makine Öğrenmesi Destekli, Gerçek Zamanlı Ağ Saldırı Tespit ve Siber Güvenlik Analizi Sistemi, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında kabul edildi.

Saldırıları gerçek zamanlı tespit edecek

Proje, geleneksel güvenlik sistemlerinden farklı olarak siber saldırıları gerçekleştiği anda tespit edip analiz edebilmeyi amaçlıyor.

Yaşar Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Mete Eminağaoğlu’nun danışmanlığını yaptığı INTSEC, sistem yöneticilerine ağ hareketlerini anlık olarak izleme ve olası tehditlere hızlı müdahale etme imkânı sunuyor.

Yapay zekâ tehditlere karşı kendini geliştiriyor

INTSEC’in en önemli özelliklerinden biri, yapay zekâ ve makine öğrenmesi algoritmaları sayesinde değişen saldırı yöntemlerine uyum sağlayabilmesi.

Sistem, küresel veri setlerinden yararlanarak siber tehditleri analiz ediyor ve benzer saldırıların zaman içerisindeki değişimini takip ederek kendini geliştirebiliyor. Böylece karmaşık ağ hareketlerine karşı daha esnek ve etkili bir savunma mekanizması oluşturuyor.

Düşük maliyetli yerli çözüm hedefleniyor

Projenin hedeflerinden biri de uygun maliyetli ve sürdürülebilir bir siber güvenlik çözümü geliştirmek.

Düşük maliyetli donanımlar ve yerel ağ simülasyon ortamları üzerinde geliştirilen sistemin; kurumsal şirketlerin siber güvenlik altyapılarında, eğitim kurumlarında ve siber güvenlik laboratuvarlarında kullanılabilecek bir yapıya sahip olması amaçlanıyor. Yaşar Üniversitesi öğrencileri tarafından geliştirilen INTSEC, yerli yazılım alanında genç mühendislerin ortaya koyduğu yenilikçi projeler arasında yer alırken, TÜBİTAK desteğiyle geliştirme çalışmalarının sürdürülmesi planlanıyor.

Toz bulutu bilimsel olarak incelenecek

Çarpışmanın etkisiyle Ay yüzeyinde yaklaşık 27 metre genişliğinde ve 5 metre derinliğinde yeni bir krater oluşacağı tahmin ediliyor. Ayrıca kilometrelerce yüksekliğe ulaşacak toz ve kaya parçalarının oluşturacağı bulutun teleskoplarla gözlemlenebileceği ifade ediliyor. Bilim insanları, bu toz bulutunu inceleyerek Ay yüzeyinin yapısı ve çarpışma dinamikleri hakkında yeni veriler elde etmeyi hedefliyor.

İkinci kontrolsüz Ay çarpması olacak

Uzmanlar, söz konusu roketin yaklaşık bir yıl önce iki Ay iniş aracını uzaya taşıdığını, ancak görevini tamamladıktan sonra Ay'a çarpmasının planlanmadığını belirtiyor. Roketin Güneş yörüngesine yönlendirilmesi halinde bu çarpışmanın önlenebileceği ifade ediliyor. Bu olay, Ay'a istemeden çarpan ikinci roket olarak kayıtlara geçecek. Daha önce 2022 yılında Ay'ın uzak yüzüne çarpan bir roket parçası iki ayrı krater oluşturmuştu.

Uzay araçları çarpışmayı görüntüleyecek

Çarpışmanın oluşturacağı krater Dünya'dan görülemeyecek kadar küçük olsa da Ay yörüngesinde görev yapan uzay araçları tarafından görüntülenecek. NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter ile Güney Kore'nin Danuri Ay yörünge aracı, çarpışma öncesi ve sonrasına ait görüntüler toplayarak oluşacak değişimleri kayıt altına alacak. Danuri'nin, çarpışmadan kısa süre önce roketin yalnızca birkaç kilometre yakınından geçmesi bekleniyor.

Veri merkezlerinin enerji ihtiyacı büyüyor

Yapay zekâ sistemlerinin gelişmesiyle birlikte veri merkezleri, dünyanın en fazla elektrik tüketen tesisleri arasında yer almaya başladı. Kesintisiz çalışan bu merkezler, yüksek işlem gücü nedeniyle günün her saatinde güvenilir enerjiye ihtiyaç duyuyor. Bu durum, teknoloji şirketlerini yalnızca enerji arz güvenliğini sağlamaya değil, aynı zamanda karbon emisyonlarını azaltacak alternatif kaynaklara yönelmeye zorluyor.

Gelişmiş jeotermal sistemler yeni alanların önünü açıyor

Sektörde öne çıkan teknolojilerden biri olan Gelişmiş Jeotermal Sistemler (Enhanced Geothermal Systems-EGS), doğal sıcak su rezervlerinin bulunmadığı bölgelerde de enerji üretimine olanak sağlıyor. Sıcak kayaçlarda yapay çatlak sistemleri oluşturularak gerçekleştirilen bu yöntem sayesinde hem elektrik hem de ısı üretilebiliyor. Böylece daha önce jeotermal potansiyeli bulunmadığı düşünülen bölgeler de enerji üretimine kazandırılabiliyor.

Kesintisiz üretim avantaj sağlıyor

Güneş ve rüzgâr enerjisinde üretim hava koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilirken, jeotermal enerji günün 24 saati kesintisiz elektrik üretebiliyor. Sürekli ve öngörülebilir üretim kapasitesi sayesinde jeotermal enerji, yüksek miktarda elektrik tüketen veri merkezleri için stratejik enerji kaynakları arasında gösteriliyor. Bu özellik, özellikle yapay zekâ altyapılarının büyüdüğü dönemde jeotermal yatırımlarına olan ilgiyi artırıyor.

Teknoloji devleri rotasını jeotermale çevirdi

Dünyanın önde gelen teknoloji şirketleri de enerji yatırımlarında jeotermal kaynaklara yönelmeye başladı. Google, ABD'nin Nevada eyaletinde Fervo Energy ile yürüttüğü proje kapsamında gelişmiş jeotermal sistemlerden elde edilen elektriği veri merkezlerinde kullanıyor. Şirket, bu teknolojinin yaygınlaşmasıyla veri merkezlerinin yıl boyunca karbon içermeyen enerjiyle çalışabileceğini öngörüyor. Microsoft ise enerji stratejisinde jeotermal kaynakları öncelikli yatırım alanları arasına aldı. Şirketin ABD ve Yeni Zelanda'daki projeleri takip ettiği, sürdürülebilir enerji tedarikini çeşitlendirmeye yönelik çalışmalar yürüttüğü belirtiliyor. Meta da uzun vadeli planlamasında jeotermal enerjiyi güneş ve rüzgâr yatırımlarını destekleyen önemli bir kaynak olarak değerlendiriyor.

İzlanda veri merkezi yatırımlarında öne çıkıyor

Jeotermal enerji denildiğinde dikkat çeken ülkelerden biri de İzlanda oluyor. Elektrik üretiminin büyük bölümünü jeotermal ve hidroelektrik kaynaklardan sağlayan ülke, teknoloji şirketlerinin veri merkezi yatırımlarında önemli merkezlerden biri haline geldi. İzlanda'nın serin iklimi sayesinde veri merkezlerinin soğutulması için daha az enerji harcanması da yatırım maliyetlerini düşürüyor. Bu avantajlar nedeniyle birçok uluslararası teknoloji şirketi operasyonlarını ülkeye taşımayı tercih ediyor.

Türkiye için yeni yatırım fırsatı

Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği Başkanı Ufuk Şentürk, yapay zekâ ve bulut bilişim yatırımlarının büyümesiyle veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının hızla arttığını belirterek Türkiye'nin bu alanda önemli bir potansiyele sahip olduğunu söyledi. Şentürk,

"Jeotermal enerji, hava koşullarından bağımsız şekilde kesintisiz elektrik üretimi sağlayabiliyor. Türkiye sahip olduğu kurulu güç, yatırımcı deneyimi ve teknik altyapısıyla küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alabilecek ülkeler arasında yer alıyor"

dedi.

Veri merkezleri jeotermal santrallerin yanına kurulabilir

Türkiye'de jeotermal santrallerin bulunduğu bölgelerde veri merkezleri kurulmasının mümkün olduğunu ifade eden Şentürk, enerji ihtiyacının uzun vadeli elektrik tedarik anlaşmalarıyla karşılanabileceğini dile getirdi. Şentürk, teknoloji şirketlerinin yatırım planlarında Türkiye'nin jeotermal kaynaklarını daha fazla değerlendirmesi gerektiğini belirterek, bu modelin hem enerji arz güvenliğine katkı sağlayacağını hem de karbon emisyonlarının azaltılmasına destek olacağını kaydetti.

Yapay zekâ santral yönetiminde de kullanılabilecek

Yapay zekânın yalnızca enerji tüketimini artıran bir teknoloji olmadığına dikkat çeken Şentürk, jeotermal santrallerin işletme süreçlerinde de önemli katkılar sağlayabileceğini söyledi. Şentürk, yapay zeka destekli sistemlerle kuyu performansının izlenmesi, rezervuar davranışlarının tahmin edilmesi, reenjeksiyon süreçlerinin optimize edilmesi ve olası ekipman arızalarının önceden tespit edilmesinin mümkün olabileceğini ifade etti. Bu uygulamaların üretim kayıplarını azaltırken santrallerin verimliliğini de artırabileceği değerlendiriliyor.

25 milyon dolarlık deepfake dolandırıcılığı

Araştırmanın çıkış noktalarından biri, 2024 yılında Hong Kong'da yaşanan dikkat çekici bir dolandırıcılık vakası oldu. Bir finans çalışanı, görüntülü toplantıda şirket yöneticileriyle görüştüğünü düşünerek 25 milyon dolarlık ödeme gerçekleştirdi. Daha sonra toplantıya katılan herkesin, şirketin finans müdürü dahil, yapay zekâ ile oluşturulmuş deepfake görüntüler olduğu ortaya çıktı. Danışmanlık şirketi Deloitte'un 2024 tarihli raporuna göre ise üretken yapay zekâ destekli dolandırıcılıkların yalnızca ABD ekonomisine gelecek yıl yaklaşık 40 milyar dolara mal olacağı tahmin ediliyor.

Doç. Dr. Amy Dawel: Yapay zekâ yüzlerini tanımakta çok kötüyüz

Araştırmayı yürüten Avustralya Ulusal Üniversitesi (ANU) Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Amy Dawel, insanların yapay zekâ tarafından oluşturulan yüzleri gerçek insanlardan ayırma konusunda düşündüklerinden çok daha başarısız olduğunu söyledi. Dawel, bu durumun yalnızca teknolojiyle ilgili bir sorun olmadığını belirterek, sahte kimliklerden arkadaşlık uygulamalarındaki dolandırıcılıklara ve banka hesaplarını hedef alan saldırılara kadar birçok alanda ciddi risk oluşturduğunu ifade etti.

Yapay zekâ yüzleri neden daha gerçek görünüyor?

Araştırmaya göre yapay zekâ sistemleri, binlerce gerçek insan yüzünün ortak özelliklerini temel alarak "ortalama" bir yüz oluşturuyor. Bu nedenle yapay zekâ tarafından üretilen yüzler çoğu zaman daha simetrik, daha dengeli ve daha çekici görünüyor. Doç. Dr. Amy Dawel ve ekibi bu durumu "yapay zekâ hipergerçekçiliği" olarak tanımlıyor. Araştırmacılara göre bu durum, insanların sahte yüzleri gerçek insanlardan daha güvenilir bulmasına neden olabiliyor.

Kusur aramak yerine yüzün tamamına odaklanıldı

Araştırmacılar, önceki çalışmalarda önerilen bozuk küpe, hatalı kulak ya da deforme olmuş yüz detaylarını arama yönteminden farklı bir yaklaşım benimsedi.

Katılımcılardan yüzleri;

• Ayırt edicilik,

• Akılda kalıcılık,

• İfade gücü,

• Simetri,

• Orantılılık,

• Çekicilik

gibi genel özellikler açısından değerlendirmeleri istendi. Araştırmacılar, insanların yüzü tek tek ayrıntılar yerine bir bütün olarak değerlendirdiğinde yapay zekâ görüntülerini daha doğru ayırt edebildiğini belirledi.

Başarı oranı yüzde 41'den yüzde 81'e yükseldi

Araştırmada ilk aşamada katılımcılar yapay zekâ ile oluşturulan yüzleri ortalama yüzde 41 doğrulukla tespit edebildi. Yaklaşık bir saat süren eğitimin ardından aynı kişilerin doğruluk oranı yüzde 81'e çıktı. Çalışmanın devamı Kanada'da farklı gönüllüler üzerinde tekrarlandı ve benzer sonuçlara ulaşıldı.

Dr. Estudillo: İnsan beyni yüzleri bütün olarak algılıyor

Araştırmada yer almayan Bournemouth Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Alejandro Estudillo da çalışmanın dikkat çekici olduğunu belirtti. Estudillo, insanların yüzleri tek tek ayrıntılar üzerinden değil, "bütüncül işleme" yöntemiyle algıladığını ifade ederek geliştirilen eğitim modelinin bu doğal algı biçiminden yararlanmasının önemli bir avantaj sağladığını söyledi.

Yarış devam edecek

Araştırmacılar, geliştirilen yöntemin umut verici sonuçlar verdiğini ancak yapay zekâ teknolojisinin sürekli geliştiğine dikkat çekiyor. Doç. Dr. Amy Dawel, gelecekte yalnızca sahte yüzlerin değil, yapay zekâ ile oluşturulan ses ve videoların da benzer eğitim yöntemleriyle tespit edilebileceğini belirterek, deepfake teknolojisiyle mücadelenin sürekli devam eden bir "kedi-fare oyunu" olduğunu vurguladı. İstersen bunu daha haber diliyle sıkılaştırıp 500-600 kelimeye indirebilir, İzmir'de Son Dakika'nın kullandığı daha sert ve hızlı okunan üsluba da uyarlayabilirim.

Mikrodalga fırınlar bağlantıyı kesebiliyor

Kablosuz internet ağlarının büyük bölümü 2,4 GHz frekansında çalışıyor. Mikrodalga fırınlar da yiyecekleri ısıtmak için aynı frekans bandına yakın dalgalar kullandığından özellikle eski model cihazlarda sinyal karışıklığı yaşanabiliyor. Uzmanlara göre eski ve yıpranmış mikrodalga fırınlardan sızan elektromanyetik dalgalar, internet hızının düşmesine ya da görüntülü görüşmelerin kesilmesine neden olabiliyor. Güncel modemlerde kullanılan 5 GHz frekansı bu sorunu büyük ölçüde azaltırken, eski modem kullanan kullanıcıların mutfakta internet performansının düşmesi daha sık görülen bir durum olarak öne çıkıyor. Floresan lambalar ve bazı elektronik cihazların oluşturduğu elektromanyetik parazitlerin de benzer etki yaratabileceği ifade ediliyor.

Akvaryumlar ve kalın duvarlar sinyalin önünde engel oluşturuyor

WiFi sinyalleri radyo dalgalarıyla iletildiği için suyun bulunduğu ortamlardan geçerken önemli ölçüde zayıflıyor. Bu nedenle modem ile kullanılan cihaz arasında büyük bir akvaryum bulunması bağlantı kalitesini olumsuz etkileyebiliyor. Bunun yanında beton, taş ve tuğla gibi yoğun yapı malzemeleri de sinyalin yayılımını sınırlandırıyor. Modem ile cihaz arasında ne kadar fazla fiziksel engel bulunursa internet performansının da o kadar düştüğü belirtiliyor. Uzmanlar, modemin evin merkezi ve mümkün olduğunca yüksek bir noktaya yerleştirilmesini, büyük evlerde ise Mesh WiFi sistemi veya sinyal güçlendirici kullanılmasını öneriyor.

Aynalar ve metal yüzeyler sinyali farklı yönlere yansıtıyor

Kablosuz internet sinyalleri yalnızca engeller tarafından zayıflatılmıyor, aynı zamanda yansıtılabiliyor. Büyük aynalar, metal yüzeyler ve geniş ekran televizyonlar radyo dalgalarının yönünü değiştirerek evin bazı bölümlerinde çekim gücünün düşmesine neden olabiliyor. Özellikle modem ile cihaz arasında bulunan geniş yansıtıcı yüzeyler bağlantının kararsız hale gelmesine yol açabiliyor. Böyle durumlarda modemin yerinin değiştirilmesi veya ek erişim noktaları kullanılması daha sağlıklı bir kapsama alanı oluşturabiliyor. Uzmanlar, ev içerisindeki yerleşim planının WiFi performansı üzerinde sanılandan çok daha büyük etkisi bulunduğunu vurguluyor.

Hava koşulları ve yoğun kullanım da interneti yavaşlatabiliyor

Şiddetli kar yağışı, buzlanma ve aşırı hava olayları internet altyapısını etkileyerek bağlantı kalitesini düşürebiliyor. Özellikle uydu internet sistemlerinde çanak antenlerin karla kaplanması hizmetin tamamen kesilmesine neden olabiliyor. Bunun yanı sıra sıcak havalarda daha fazla kişinin aynı anda çevrim içi olması da ağ yoğunluğunu artırarak internet hızını olumsuz etkileyebiliyor. Uzmanlar, altyapı kaynaklı sorunların kullanıcı tarafından çözülemeyeceğini ancak modemin doğru konumlandırılması, uygun frekans seçimi ve ek ağ ekipmanlarının kullanılmasıyla ev içindeki bağlantı performansının önemli ölçüde artırılabileceğini belirtiyor.

Sızdırılan kayıtlara göre Apple, yeni Pro Max modelinde ana kamerada Sony IMX905 sensörüne yer verecek. Önceki nesilde kullanılan sensörün yerini alacak yeni donanımın, piksel boyutunu korurken donanımsal değişken diyafram açıklığı sunacağı belirtildi.

Değişken diyafram ilk kez geliyor

Belgelerde yer alan bilgilere göre Apple, değişken diyafram teknolojisini ilk kez iPhone modellerine taşıyacak. Rakip amiral gemilerinde uzun süredir kullanılan bu sistem sayesinde farklı ışık koşullarında daha başarılı fotoğraf ve video performansı hedefleniyor.

Şirketin, değişken diyafram sistemini kalıcı bellekte yer alan aktüatör verilerini okuyan özel bir kalibrasyon bloğuyla doğruladığı ifade edildi. Böylece kamera performansının daha hassas şekilde optimize edilmesi amaçlanıyor.

Diğer kamera donanımları korunacak

Sızıntıya göre ana kamera dışında kalan tüm kamera bileşenleri ise önceki nesil iPhone 17 Pro Max'teki donanımlarla aynı olacak.

Yeni modelde Sony IMX973 telefoto sensörü, Sony IMX972 ultra geniş açı kamerası, Sony IMX591 LiDAR alıcısı ve Sony IMX914 ön kamera kullanılacak. Telefoto kameranın 3 eksenli küresel aktüatör destekli gimbal benzeri optik görüntü sabitleme (OIS) sistemi ile piksel birleştirme teknolojisini koruyacağı aktarıldı.

Tanıtım eylülde, fiyat artışı gündemde

Apple'ın yeni iPhone serisini Eylül 2026'da düzenleyeceği etkinlikte tanıtması bekleniyor. Şirket henüz sızıntılarla ilgili resmi bir açıklama yapmazken, yeni modelin fiyatıyla ilgili de dikkat çeken iddialar ortaya atıldı.

Artan kamera bileşenleri ve bellek üretim maliyetleri nedeniyle Pro Max modelinin satış fiyatının yaklaşık 200 dolar artabileceği öngörülüyor. Ancak fiyatlandırmaya ilişkin kesin bilgilerin tanıtım etkinliğinde netleşmesi bekleniyor.

7 farklı senaryoda görev yaptı

TOLGA, test sürecinde 7 farklı senaryoda denendi. Mini ve mikro dronlar, kamikaze İHA’lar ile seyir füzeleri gibi hava tehditlerine karşı gerçekleştirilen uygulamalarda sistemin performansı değerlendirildi. Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları ve savunma sanayisi temsilcilerinden oluşan yaklaşık 150 kişilik heyet, testleri takip etti. Yapılan değerlendirmelerde TOLGA’nın tüm hedefleri başarıyla imha ettiği belirtildi.

Dron tehditlerine karşı çok katmanlı koruma

Yakın hava savunma sistemi TOLGA, özellikle son yıllarda savaş alanlarında önemli bir tehdit haline gelen dron ve kamikaze İHA’lara karşı geliştirildi. Sistem, tehditleri öncelikle radar ve elektro-optik sensörler aracılığıyla tespit ediyor. Ardından elektronik harp kabiliyetiyle hedeflere müdahale edebiliyor. TOLGA’nın elektronik karıştırma sistemi sayesinde 10 kilometreye kadar mesafedeki dronlara karşı etkili olabildiği ifade edildi.

Farklı mühimmatlarla hedefleri imha edebiliyor

Elektronik müdahalenin yeterli olmadığı durumlarda ise sistemin silah unsurları devreye giriyor. TOLGA; 12,7 milimetre, 20 milimetre ve 35 milimetre mühimmat seçenekleriyle farklı menzillerdeki hava hedeflerini fiziksel olarak etkisiz hale getirebiliyor. Bu özelliğiyle sistemin, çok katmanlı bir hava savunma çözümü sunması hedefleniyor.

Lazer ve füze entegrasyonu planlanıyor

TOLGA’nın geliştirme çalışmalarının önümüzdeki dönemde de devam edeceği belirtildi. Sisteme ilerleyen süreçte lazer silahı ve füze entegrasyonu yapılması planlanıyor. Böylece yerli yakın hava savunma kapasitesinin daha da güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Apple, OpenAI’ın donanım stratejisini geliştirmek amacıyla şirketin ürün tasarımları, üretim süreçleri ve tedarik zinciri bilgilerine erişmeye çalıştığını öne sürdü. Şirket, söz konusu girişimin koordineli şekilde gerçekleştirildiğini savundu.

Apple, OpenAI'ı ticari sırları kullanmakla suçladı

Apple, mahkemeye sunduğu belgelerde OpenAI’ın donanım çalışmalarının şirketten elde edildiği iddia edilen ticari sırlara dayandığını ileri sürdü. Dava kapsamında OpenAI bünyesine katılan eski Apple çalışanları Tang Yew Tan ve Chang Liu da suçlanan isimler arasında yer aldı.

Apple, eski çalışanların şirket bünyesinde görev yaptıkları dönemde gizli bilgilere erişim imkanına sahip olduklarını belirtti. Şirket, bu kişilerin OpenAI’ın donanım geliştirme hedeflerine katkı sağlamak amacıyla Apple’a ait bilgileri kullandığını iddia etti.

Eski çalışanlara yönelik iddialar

Dava dosyasında yer alan iddialara göre Tang Yew Tan, Apple’da çalıştığı dönemde OpenAI’a iş başvurusu yapan bazı adaylardan mülakat süreçlerinde Apple’a ait gizli donanım parçalarını getirmelerini istedi. Apple, bu durumun şirketin gizli bilgilerine erişim sağlama girişimi olduğunu savundu.

Chang Liu hakkında ise eski bir çalışma arkadaşının bilgisayarı üzerinden Apple ağına erişerek henüz piyasaya çıkmamış ürünlere ait çok sayıda gizli donanım dosyasını indirdiği iddiası yer aldı. Apple, bu dosyaların şirketin gelecek ürünlerine ilişkin kritik bilgiler içerdiğini öne sürdü.

Apple'dan tazminat ve kullanım yasağı talebi

Apple, OpenAI’ın şirketten ayrılan çalışanların sistem erişimlerini daha uzun süre koruyabilmeleri için çeşitli yöntemler önerdiğini de iddia etti. Şirket, bu uygulamaların gizli bilgilerin korunmasını zorlaştırdığını savundu.

Dava dosyasında ayrıca OpenAI’ın bazı donanım üreticilerinden Apple tarafından geliştirilen özel bir metal kaplama tekniğini kullanmalarını talep ettiği öne sürüldü. Apple, bu firmaların söz konusu teknik için kendilerinin onay verdiği yönünde yanlış yönlendirildiğini iddia etti.

Apple, mahkemeden gizli bilgilerin kullanımının durdurulmasını, ticari sır niteliğindeki materyallerin iade edilmesini ve uğradığı zararın karşılanması için maddi tazminata hükmedilmesini talep etti.

ÇELİKKUBBE için yeni adım

ASELSAN, Türkiye'nin hava savunma altyapısında önemli projelerden biri olarak gösterilen ÇELİKKUBBE sistemi kapsamında çalışmalarını sürdürüyor. Çok katmanlı hava savunma sistemi, farklı irtifa ve menzillerde ortaya çıkabilecek tehditlere karşı kapsamlı bir koruma sağlamayı hedefliyor. Sistem, farklı savunma unsurlarının tek bir ağ yapısı altında koordineli şekilde çalışmasını amaçlıyor. Radarlar, elektro-optik sistemler, haberleşme altyapıları, komuta kontrol merkezleri ve silah sistemleri ÇELİKKUBBE çatısı altında birlikte görev yapıyor.

Hava savunmada katmanlı koruma modeli

ÇELİKKUBBE, tehditleri tespit etme, değerlendirme, karar verme ve etkisiz hale getirme aşamalarını entegre şekilde yürütüyor. Sistem içerisinde farklı irtifa seviyelerine yönelik çözümler yer alıyor. Alçak irtifa tehditlerine karşı KORKUT benzeri sistemler görev yaparken, orta irtifa savunmasında HİSAR ailesi, yüksek irtifa tehditlerine karşı ise SİPER sistemi öne çıkıyor. Bu yapı sayesinde farklı tehditlere karşı çok katmanlı bir savunma hattı oluşturulması hedefleniyor.

ASELSAN hava savunmanın koordinasyon merkezinde

ASELSAN, ÇELİKKUBBE projesinde radar, algılayıcı sistemler, haberleşme çözümleri ve komuta kontrol altyapılarıyla önemli bir rol üstleniyor. Şirketin geliştirdiği sistemler, hava sahasının gerçek zamanlı olarak izlenmesine ve tehditlerin hızlı şekilde değerlendirilmesine imkan sağlıyor. ÇELİKKUBBE’nin temel hedeflerinden biri, farklı savunma unsurlarının ortak bir hava resmi oluşturmasını ve elde edilen verilerin harekat merkezlerine aktarılmasını sağlamak olarak belirtiliyor.

HAKİM sistemi tüm unsurları yönetecek

ÇELİKKUBBE içerisindeki sistemlerin koordinasyonunu sağlamak amacıyla ASELSAN tarafından geliştirilen HAKİM Hava Komuta Kontrol Sistemi de kritik görev üstleniyor. Türkiye'nin milli imkanlarla geliştirilen ilk hava komuta kontrol sistemi olarak öne çıkan HAKİM, farklı sensörlerden ve savunma sistemlerinden gelen bilgileri bir araya getirerek karar süreçlerini destekliyor. Yeni sözleşmeyle birlikte ASELSAN’ın hava savunma alanındaki çalışmalarının ve Türkiye’nin milli savunma teknolojileri konusundaki yatırımlarının devam etmesi bekleniyor.

Yapay zekâ yatırımları çip maliyetlerini artırıyor

Cook'un The Wall Street Journal'a verdiği röportaja göre, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ altyapılarına yönelik yatırımları, DRAM ve NAND flash bellek gibi temel bileşenlere olan talebi önemli ölçüde artırdı. Artan talep nedeniyle yarı iletken sektöründe arz sıkışıklığı yaşanırken, tüketici elektroniği üreticilerinin üretim maliyetleri de yükseliyor.

Apple da bu maliyet artışından etkilenen şirketler arasında yer alıyor. iPhone, iPad, Mac, Apple Watch ve Vision Pro modellerinde kullanılan bellek ve depolama bileşenlerindeki fiyat artışı, şirketin tüm donanım ürünlerini etkileyebilecek bir tablo ortaya koyuyor.

Cook, çip üreticilerinin artan maliyetleri doğrudan üreticilere yansıttığını belirterek, piyasa koşullarının yeniden dengelenmesi gerektiğini ifade etti.

Yeni iPhone serisinde fiyat artışı gündemde

Apple'ın eylül ayında tanıtması beklenen yeni iPhone serisinde maliyet baskısının satış fiyatlarına yansıması bekleniyor.

Küresel pazar araştırma şirketi TechInsights verilerine göre, Apple'ın mevcut kârlılık seviyesini koruyabilmesi için yeni iPhone Pro modelinde yaklaşık 270 dolarlık ek maliyet oluşabileceği hesaplanıyor.

ABD'de başlangıç fiyatı 1.099 dolar seviyesinde bulunan mevcut iPhone Pro modelinin ardından gelecek yeni seride olası fiyat artışının tüketicilere önemli bir ek maliyet getirebileceği değerlendiriliyor.

Bellek tedarik zincirini takip eden analistler de artan çip maliyetleri nedeniyle akıllı telefon üreticilerinin fiyat artışından kaçınmasının her geçen gün daha zor hale geldiğine dikkat çekiyor.

Cihaz içi yapay zekâ daha fazla bellek gerektiriyor

Apple, haziran ayında düzenlediği Worldwide Developers Conference 2026 kapsamında Siri'nin yeni sürümünü ve cihaz üzerinde çalışan yapay zekâ özelliklerini tanıtmıştı.

Bulut yerine doğrudan cihaz üzerinde çalışan yapay zekâ sistemleri ise yeni nesil iPhone ve Mac modellerinde daha yüksek bellek kapasitesi gerektiriyor. Uzmanlar, cihaz içi yapay zekâ özelliklerinin yaygınlaşmasıyla birlikte donanım gereksinimlerinin artacağını, bunun da Apple'ın önümüzdeki dönemde maliyet baskısını daha da yükselteceğini öngörüyor.

Bazı sektörlerin yapay zekadan sınırlı etkileneceğini söyledi

Pissarides, ABD ve Birleşik Krallık'taki işlerin önemli bir bölümünün yapay zekâdan doğrudan etkilenmeyeceğini belirtti. Hemşirelik ve konaklama gibi insan etkileşiminin yoğun olduğu meslekleri örnek gösteren ekonomist, bu alanlarda verimlilik artışının teknolojiyle sınırlı kalabileceğini dile getirdi. Bu nedenle yapay zekânın ekonomi genelinde beklenen ölçüde bir dönüşüm yaratmasının zor olduğunu savundu. Yapay zekânın etkisinin sektörlere göre farklılık göstereceğini de vurguladı.

"Yeterli verimlilik artışı işareti görülmedi"

Bloomberg'e konuşan Pissarides, yapay zekânın bugüne kadar verimlilikte belirgin bir sıçrama yarattığına dair güçlü kanıtlar bulunmadığını söyledi. London School of Economics'te profesör olarak görev yapan ekonomist, Birleşik Krallık'taki işlerin yaklaşık yüzde 40'ının yapay zekâdan büyük ölçüde etkilenmeyeceğini ifade etti. Pissarides, mevcut gelişmeler ışığında verimlilik artışının 1980'li ve 1990'lı yıllardaki seviyelere ulaşmasının gerçekçi görünmediğini belirtti.

Finans sektörüne dikkat çekti

Newcastle'da düzenlenen Royal Economic Society konferansında konuşan Pissarides, yapay zekânın yüksek ekonomik büyüme sağlayabilmesi için finans gibi teknolojiye daha açık sektörlerde çok güçlü verimlilik artışlarının gerçekleşmesi gerektiğini söyledi. Hızlı verimlilik artışı beklentilerinin fazla iyimser olduğunu ifade eden ekonomist, geçmişte yaşanan yüksek büyüme dönemlerinin yeniden yakalanmasının kolay olmadığını dile getirdi. Yapay zekânın ekonomiye katkı sağlayacağını ancak bunun sınırsız bir büyüme yaratacağı beklentisinin gerçekçi olmadığını kaydetti.

Yapay zekanın etkisine ilişkin farklı değerlendirmeler var

Yapay zekânın ekonomik etkileri konusunda farklı görüşler de bulunuyor. İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey, yapay zekânın uzun vadede ekonomik büyümeyi destekleyebilecek önemli teknolojilerden biri olduğunu savunuyor. Bailey, bu etkinin kısa sürede görülmeyebileceğini ancak yapay zekânın gelecekte ekonomik büyüme açısından önemli bir rol üstlenebileceğini ifade ediyor. Uzmanlar, teknolojinin üretkenlik üzerindeki gerçek etkisinin önümüzdeki yıllarda daha net ortaya çıkacağını değerlendiriyor.

"Şu anda yapay zeka sektörünün bir gaz pedalı var ancak fren pedalı yok."

diyen Clark, hükümetlerin yeni düzenlemelerle yapay zekanın gelişimini denetleyebilmesi gerektiğini ifade etti.

"Yapay zeka yakında kendi kodunu tamamen yazabilir"

Anthropic'in geliştirdiği yapay zeka sohbet botu Claude'un kodlarının yaklaşık yüzde 80'inin artık sistem tarafından üretildiğini belirten Clark, önümüzdeki iki yıl içinde bu oranın yüzde 100'e ulaşabileceğini söyledi. Clark, bunun yalnızca teknik bir gelişme olmadığını, toplum ve ekonomi üzerinde büyük etkiler doğurabilecek bir dönüm noktası olacağını vurguladı.

"Yeni düzenlemelere ihtiyaç var"

Yapay zekanın güvenli şekilde gelişebilmesi için uluslararası düzeyde yeni kurallar oluşturulması gerektiğini dile getiren Clark, geçen yüzyılda petrol sektörünün düzenlenmesini örnek gösterdi. Teknolojinin sunduğu fırsatlardan yararlanırken risklerin de kontrol altına alınması gerektiğini belirten Clark, toplumun bu sistemlere güvenebilmesi için kapsamlı bir düzenleyici çerçevenin oluşturulmasının önemine dikkat çekti.

Yapay zekanın iş gücüne etkisi

Jack Clark, gelişmiş yapay zeka sistemlerinin gelecekte birçok görevi insan müdahalesi olmadan yerine getirebileceğini, bunun da iş gücü piyasasında önemli değişimlere yol açabileceğini söyledi. Son dönemde büyük teknoloji şirketlerinde yaşanan toplu işten çıkarmaların, yapay zekanın artan üretkenliğiyle bağlantılı olduğuna işaret eden Clark, buna rağmen yaratıcı düşünme becerisine sahip kişilerin avantajlı olacağını savundu.

"İyi fikir üretebilen, farklı alanlarda bilgi sahibi olan ve merak duygusunu koruyan insanlar bu dönüşümden daha fazla fayda sağlayacak."

diyen Clark, özellikle gençlere sosyal bilimlerle ilgilenmelerini ve farklı hobiler edinmelerini tavsiye etti.

Anthropic büyümeye devam ediyor

Yaklaşık beş yıl önce kurulan Anthropic, bugün yapay zeka sektörünün en değerli şirketlerinden biri olarak gösteriliyor. Şirketin halka arz hazırlıklarını sürdürdüğü ve özel yatırımcıların değerlemesine göre yaklaşık 1 trilyon dolar seviyesine ulaştığı belirtiliyor. Öte yandan şirket, yapay zekanın güvenliği konusunda uzun süredir kamuoyuna açık uyarılarda bulunuyor. Anthropic yönetimi, yapay zekanın kitlesel gözetim, siber güvenlik ve otonom silah sistemlerinde kullanılmasına ilişkin risklerin ciddiyetle ele alınması gerektiğini savunuyor.

"Xbox'ı yeniden yapılandırmalıyız"

Xbox Üst Yöneticisi (CEO) Asha Sharma, çalışanlara gönderdiği mesajda, şirketin mevcut kârlılık seviyesinin beklentilerin altında kaldığını ifade etti. Sharma, Xbox'ın benzer şirketlere kıyasla üç ila on kat daha düşük kâr marjıyla faaliyet gösterdiğini belirterek, "Xbox'ı yeniden yapılandırmalıyız" dedi. Amaçlarının operasyonları daha verimli hale getirmek ve elde edilecek kaynakları daha büyük projelere yönlendirmek olduğunu kaydetti.

Yapay zeka yatırımları maliyet baskısını artırıyor

Microsoft'ta daha önce de özellikle satış ekiplerini kapsayan 3 bin 200 kişilik bir işten çıkarma süreci başlatılmıştı. İnsan Kaynakları Direktörü Amy Coleman, çalışanlara gönderdiği bilgilendirme notunda, yeniden yapılanmanın ürün geliştirme süreçleri ile müşteri beklentilerindeki değişim doğrultusunda gerçekleştirildiğini ifade etti. Coleman ayrıca şirketin farklı birimlerinde de benzer değişikliklerin sürebileceğine işaret ederek, yeniden yapılanma sürecinin devam edeceğini belirtti. Bugün açıklanan planla birlikte Microsoft'un işten çıkaracağı çalışan sayısı 6 bin 400'e ulaşırken, bu rakam yaklaşık 228 bin kişilik toplam çalışan sayısının yüzde 3'ünden daha azını oluşturuyor. Dünyanın en büyük yazılım şirketlerinden biri olan Microsoft, son dönemde yapay zeka yatırımlarını hızlandırırken, özellikle veri merkezi altyapısına milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor. Şirket, artan yatırım maliyetlerini dengelemek amacıyla geçen yıl da iki ayrı dalgada yaklaşık 15 bin çalışanıyla yollarını ayırmıştı.

GPS (Küresel Konumlama Sistemi)

Bugün navigasyon uygulamalarının temelini oluşturan GPS, ilk olarak savaş gemileri, uçaklar, denizaltılar ve kıtalararası füzelerin hassas şekilde yönlendirilmesi amacıyla geliştirildi. 1983 yılında Kore Havayolları'na ait bir yolcu uçağının yanlışlıkla Sovyet hava sahasına girerek düşürülmesinin ardından dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan, benzer faciaların yaşanmaması için GPS'in sivil kullanıma açılması talimatını verdi. Böylece sistem, zamanla tüm dünyada günlük yaşamın vazgeçilmez teknolojilerinden biri haline geldi.

Bilgisayar faresi ve internet

Bilgisayar faresi de askeri araştırmaların ürünü olarak ortaya çıktı. 1960'lı yıllarda radar operatörlerinin ekran üzerindeki hedefleri daha hızlı seçebilmesi amacıyla DARPA tarafından geliştirilen ilk fare, bugünkü bilgisayar kullanımının temelini oluşturdu. Aynı dönemde olası bir nükleer savaşta iletişimin kesintisiz sürdürülmesi amacıyla geliştirilen ARPANET ise daha sonra internetin temel altyapısına dönüştü. Bugün milyarlarca insanın kullandığı küresel internet ağı, bu askeri projenin devamı niteliğinde gelişti.

Hücresel şebekeler ve kameralı cep telefonları

Bugünkü 4G ve 5G teknolojilerinin temelini oluşturan hücresel haberleşme sistemleri, hareket halindeki askeri birliklerin güvenli iletişimini sağlamak amacıyla geliştirildi. Öte yandan casus uydular ve askeri keşif sistemleri için geliştirilen CMOS görüntü sensörleri zamanla küçültülerek cep telefonlarına entegre edildi. Böylece bugün akıllı telefonlarda kullanılan kamera teknolojisinin temelleri atılmış oldu.

Uzun süre taze kalan sebze ve meyve paketleri

Marketlerde satılan hazır salatalar ve paketlenmiş sebzelerin uzun süre taze kalmasını sağlayan ambalaj teknolojisi de askeri lojistik çalışmalarının ürünü. 1960'lı yıllarda NATO üsleri ve savaş gemilerindeki askerlerin taze gıdaya ulaşabilmesi amacıyla geliştirilen özel paketleme yöntemi, oksijen seviyesini düşürerek gıdaların bozulmasını önemli ölçüde geciktirdi. Bugün aynı teknoloji gıda sektöründe yaygın olarak kullanılıyor.

Otomatik enjektörler

Kimyasal saldırılara maruz kalan askerlerin saniyeler içinde kendi kendilerine panzehir uygulayabilmeleri amacıyla geliştirilen otomatik enjektörler, daha sonra tıp dünyasına uyarlandı. Bugün özellikle şiddetli alerjik reaksiyonlarda kullanılan EpiPen gibi hayat kurtaran cihazlar, bu askeri teknolojinin sivil versiyonu olarak öne çıkıyor.

Sinek kovucu spreyler

Sıtma ve benzeri hastalıkların yoğun görüldüğü bölgelerde görev yapan askerleri korumak amacıyla geliştirilen böcek kovucu formüller, 1950'li yıllarda askeri laboratuvarlarda üretildi. 1957 yılında sivil kullanıma açılan bu ürünler, günümüzde milyonlarca kişi tarafından yaz aylarında kullanılmaya devam ediyor.

Mikrodalga fırın

Mikrodalga fırınların temelini oluşturan magnetron teknolojisi, İkinci Dünya Savaşı sırasında radar sistemleri için geliştirildi. 1945 yılında bir mühendisin radar denemeleri sırasında cebindeki çikolatanın eridiğini fark etmesiyle mikrodalga enerjisinin yiyecekleri ısıtabileceği keşfedildi. İlk örnekleri yaklaşık 300 kilogram ağırlığında olan cihazlar, zamanla küçülerek modern mutfakların vazgeçilmezlerinden biri haline geldi.

Geleceğin teknolojileri yine askeri araştırmalardan doğuyor

NATO, günümüzde de savunma alanındaki araştırmalarını yalnızca askeri amaçlarla sınırlı tutmuyor. İnovasyon Ağı (DIANA) ve NATO İnovasyon Fonu aracılığıyla yapay zeka, kuantum teknolojileri, biyoteknoloji ve afet yönetimi gibi alanlarda geliştirilen çift kullanımlı teknolojiler hem savunma hem de sivil yaşam için yeni çözümler sunuyor. Uzmanlara göre geçmişte GPS ve internet nasıl askeri projelerden doğup günlük hayatın vazgeçilmezi haline geldiyse, bugün geliştirilen birçok teknoloji de gelecekte milyonlarca insanın yaşamını değiştirecek yeniliklere dönüşebilir.

Avrupa Adalet Divanı cezayı onadı

Mahkeme, Google ve çatı şirketi Alphabet tarafından yapılan temyiz başvurusunu reddetti. Böylece Android işletim sistemi kapsamında Google Arama hizmetinin piyasa hakimiyetini kötüye kullandığı gerekçesiyle uygulanan 4,1 milyar euroluk ceza kesinleşmiş oldu. Yasal bağlayıcılığı bulunan karar, Avrupa Komisyonu'nun 2018 yılında başlattığı rekabet soruşturmasının ardından verilen cezanın hukuka uygun olduğunu ortaya koydu. Karar, Brüksel'in büyük teknoloji şirketlerine yönelik rekabet denetimlerinde önemli bir emsal olarak görülüyor.

Google'a yöneltilen ihlaller nelerdi?

Avrupa Komisyonu, Google'ın Android uygulama mağazası olan Play Store'u lisanslamak isteyen telefon üreticilerine çeşitli şartlar dayattığını belirtti. Düzenleyici kuruma göre şirket, üreticileri Google Arama uygulaması ile Chrome tarayıcısını cihazlara önceden yüklemeye zorlayarak rekabeti sınırlandırdı. Soruşturmada ayrıca Google'ın bazı büyük üreticilere ve mobil operatörlere yalnızca Google Arama uygulamasını ön yüklü sunmaları karşılığında mali teşvik sağladığı tespit edildi. Bu uygulamaların rakip arama motorlarının pazara girişini zorlaştırdığı ifade edildi.

Alternatif Android sürümlerine de engel iddiası

Komisyonun bir diğer tespiti ise Google'ın, üreticilerin şirket tarafından onaylanmamış alternatif Android sürümlerini kullanmasını engellediği yönünde oldu. Buna göre, Play Store ve diğer Google uygulamalarını kullanmak isteyen üreticilerin alternatif Android işletim sistemlerine yönelmesinin önüne geçildi. AB yetkilileri, bu uygulamaların Android ekosistemindeki rekabeti olumsuz etkilediğini ve Google'ın pazardaki hakim konumunu güçlendirdiğini savundu. Mahkeme de bu değerlendirmelerin büyük bölümünü haklı buldu.

Ceza daha önce düşürülmüştü

Dava kapsamında 2022 yılında karar veren Avrupa Birliği Genel Mahkemesi, Avrupa Komisyonu'nun değerlendirmelerinin büyük kısmını kabul etmişti. Ancak bazı ihlal iddialarına ilişkin yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle para cezası 4,3 milyar eurodan 4,1 milyar euroya indirilmişti. Son kararla birlikte bu tutar da kesinleşmiş oldu. Avrupa Birliği'nin kararı, dijital pazarlarda rekabet kurallarının uygulanması ve büyük teknoloji şirketlerinin faaliyetlerinin denetlenmesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Buna göre, tüketicilerin ekonomik davranışlarını etkileyebilecek nitelikte yapay zekayla oluşturulan içeriklerde veya gerçek insanlardan ayırt edilmesi güç dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlarda, içeriğin yapay zekayla hazırlandığı açık, anlaşılır ve kolay fark edilebilir şekilde belirtilecek. Ayrıca, gerçek bir kişinin yapay zekayla oluşturulmuş dijital kopyasının bir ürünü ya da hizmeti kullanıyormuş gibi gösterildiği reklamlara izin verilmeyecek.

Influencer paylaşımlarına yeni zorunluluklar

Yeni yönetmelik, sosyal medya içerik üreticileri olarak bilinen influencer'lara yönelik reklam kurallarını da sıkılaştırdı.

Buna göre, herhangi bir ücret, ücretsiz veya indirimli ürün ya da hizmet temini veya etkinlik daveti karşılığında yapılan tüm paylaşımlarda "reklam" veya "tanıtım" ibaresinin açık şekilde kullanılması zorunlu olacak. Bunun yanında, reklam verenin adı ya da "@[reklam veren] tarafından sağlandı" veya "Ürünleri bana gönderdiği için @[reklam veren] teşekkürler" gibi açıklamalardan en az birinin paylaşımda yer alması gerekecek. Bu ifadelerin kullanıcıların ilk bakışta görebileceği görünür alanda bulunması şart olacak.

İndirimlerde 10 günlük fiyat esası

Yönetmelikle birlikte indirimli satışlara ilişkin fiyat gösteriminde de değişikliğe gidildi.

Önceki uygulamada indirim öncesi fiyatın belirlenmesinde esas alınan 30 günlük süre 10 güne indirildi. Buna göre, bir ürünün indirim öncesi fiyatı olarak son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınacak. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen ürünlerde ise son satış fiyatının üzeri çizilerek kampanyalı fiyat gösterilebilecek.

Hedefli reklamcılıkta şeffaflık dönemi

Yeni düzenlemeyle hedefli reklamcılık ilk kez ayrıntılı şekilde tanımlandı. Şirketler, tüketicilerin çevrim içi davranışları, konum bilgileri, geçmiş tercihleri ve diğer kişisel verilerini analiz ederek kişiye özel reklam göstermeye devam edebilecek.

Ancak reklamın hangi kriterlere göre gösterildiği ve bu kriterlerin nasıl değiştirilebileceği tüketiciye açık ve anlaşılır şekilde bildirilecek. Ayrıca, çocuğun çocuk olduğunun bilindiği veya makul şekilde anlaşılabildiği durumlarda, kişisel verilere dayalı profilleme yapılarak hedefli reklam gösterilmesi yasaklandı.

Ticaret Bakanlığı'nın tüketiciyi yanıltıcı uygulamaları önlemeyi amaçlayan yeni yönetmeliği, 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Fiziksel oyun döneminden dijital çağa geçiş

Sony, yaptığı açıklamada tüketici tercihlerinin ve eğlence sektörünün genel eğiliminin fiziksel medyadan dijitale doğru değiştiğine dikkat çekti. Şirket, PlayStation kullanıcılarının oyun satın alma alışkanlıklarında dijital mağazaların giderek daha önemli hale geldiğini belirterek, bu dönüşümün oyuncuların günümüzdeki beklentileriyle daha uyumlu olduğunu açıkladı. Yeni dönemde kullanıcılar oyunları fiziksel disk yerine Sony’nin çevrim içi mağazası üzerinden indirerek oynayacak.

2028 öncesi oyunlar disk formatında çıkmaya devam edecek

Sony, alınan kararın 2028 yılından önce piyasaya sürülmesi planlanan oyunları etkilemeyeceğini duyurdu. Buna göre, geçiş tarihinden önce hazırlanan PlayStation oyunları fiziksel disk formatında satışa sunulmaya devam edecek. Ancak 2028 sonrasında yeni oyunlarda disk seçeneğinin tamamen kaldırılması bekleniyor.

Eski PlayStation mağazaları için de değişiklik geliyor

Sony ayrıca eski nesil konsollarla ilgili yeni kararlarını da açıkladı. Şirket, PlayStation 3 ve taşınabilir oyun konsolu PlayStation Vita için dijital mağazaların kapatılacağını duyurdu. Bu kararın, eski nesil platformlardaki dijital oyun erişimini de etkilemesi bekleniyor. PlayStation dünyasında alınan bu karar, oyun sektöründe fiziksel kopyalardan dijital oyun sistemlerine geçişin hızlandığını gösteren önemli gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor.