Dolaşım sistemi hastalıklarında Çanakkale ilk sırada

Dolaşım sistemi hastalıklarına bağlı ölümler illere göre değerlendirildiğinde, en yüksek oran yüzde 47,7 ile Çanakkale’de görüldü. Çanakkale’yi yüzde 42,8 ile Balıkesir, yüzde 42,2 ile Hatay ve yüzde 42,0 ile Burdur izledi. Dolaşım sistemi hastalıklarına bağlı ölüm oranının en düşük olduğu il ise yüzde 25,4 ile Kilis oldu. Kilis’in ardından en düşük oranlar Hakkari’de yüzde 28,7, İstanbul’da yüzde 28,9 ve Kayseri’de yüzde 29,0 olarak kayıtlara geçti.

Kanser kaynaklı ölümlerde en sık neden akciğer ve solunum yolu tümörleri

TÜİK verilerinde iyi ve kötü huylu tümörlerden kaynaklanan ölümler de detaylandırıldı. Buna göre tümör kaynaklı ölümlerin yüzde 28,9’u gırtlak, soluk borusu, bronş ve akciğerin kötü huylu tümörlerinden kaynaklandı. Bunu yüzde 8 ile kolon kanseri, yüzde 7,6 ile lenfoid ve hematopoetik sistemin kötü huylu tümörleri takip etti. İllere göre değerlendirildiğinde tümör kaynaklı ölüm oranının en yüksek olduğu il yüzde 22,4 ile Ağrı oldu. Ağrı’yı yüzde 19,8 ile Van, yüzde 19,5 ile Kocaeli ve Ankara, yüzde 19,4 ile Elazığ izledi. Tümör kaynaklı ölüm oranının en düşük olduğu il ise yüzde 9,7 ile Kilis olarak açıklandı.

Bebek ölüm hızı geriledi

TÜİK’in açıkladığı verilere göre bebek ölüm sayısında da düşüş yaşandı. 2024 yılında 8 bin 484 olan bebek ölüm sayısı, 2025 yılında 6 bin 988’e geriledi. Bin canlı doğum başına düşen bebek ölüm hızının ise 2024 yılında binde 9 iken, 2025 yılında binde 7,8 olduğu açıklandı. Beş yaş altı ölüm hızında da düşüş görüldü. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme olasılığını ifade eden bu oran, 2024 yılında binde 11,1 iken 2025 yılında binde 9,5 olarak kaydedildi.

Uzmanlara göre ibuprofen neden öne çıkıyor?

Uzmanlar, parasetamolün etkili bir ağrı kesici olduğunu ancak regl sancılarında her zaman ilk tercih olmayabileceğini belirtiyor. Bunun nedeni ise adet döneminde yaşanan ağrının kaynağıyla ilgili. Regl sancısı, rahmin iç tabakasını dışarı atabilmek için kasılmasıyla ortaya çıkıyor. Bu süreçte vücutta prostaglandin adı verilen hormon benzeri maddelerin seviyesi yükseliyor. Prostaglandinler rahim kaslarının daha güçlü kasılmasına neden olurken, ağrı ve krampların da artmasına yol açabiliyor.

İbuprofen ise steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar grubunda yer alıyor ve prostaglandin üretimini azaltarak hem ağrının hem de iltihabi sürecin hafiflemesine yardımcı oluyor. Bu nedenle uzmanlar, özellikle kasılma kaynaklı regl ağrılarında ibuprofenin daha etkili olabileceğini ifade ediyor.

Parasetamol ise ağırlıklı olarak beyindeki ağrı sinyallerini azaltarak etki gösteriyor. Bu nedenle baş ağrısı veya ateş gibi durumlarda sık tercih edilirken, rahim kasılmalarına bağlı regl sancılarında ibuprofen kadar hedefe yönelik olmayabileceği belirtiliyor.

“Kadın sağlığı konusunda hâlâ araştırma eksikliği var”

Araştırmanın ortaklarından Bristol Üniversitesi’nden Dr. Anya Skatova, elde edilen verilerin tüm ülkeyi tamamen temsil etmese de kadınların regl döneminde hangi ilaçları tercih ettiğine dair önemli bir tablo sunduğunu söyledi.

Nottingham Üniversitesi’nden Prof. James Goulding ise adet ağrıları konusunda hâlâ yeterli araştırma bulunmadığına dikkat çekti.

Goulding, regl sancılarının uzun yıllardır milyonlarca kadının hayatını etkilediğini ancak bu alanda daha fazla çalışma yapılması gerektiğini belirterek, “Kadınların yaşadığı bu kadar yaygın bir sağlık sorununa ilişkin bilgilerimizin hâlâ sınırlı olması önemli bir konu” değerlendirmesinde bulundu.

Regl ağrısını azaltmak için neler yapılabilir?

Uzmanlara göre regl ağrılarını azaltmak için yalnızca ilaç kullanımı değil, günlük yaşam alışkanlıkları da önem taşıyor. Hafif egzersiz, sıcak uygulama, yeterli uyku ve stres yönetiminin bazı kişilerde ağrıların azalmasına yardımcı olabileceği belirtiliyor.

İbuprofenin ise bazı uzmanlar tarafından ağrı başlamadan önce, özellikle adet döneminin yaklaşacağı biliniyorsa daha etkili olabileceği ifade ediliyor. Çünkü ilaç, prostaglandin üretimi yükselmeden önce alındığında daha iyi sonuç verebiliyor.

Ancak her ilaçta olduğu gibi ibuprofenin de herkes için uygun olmadığı konusunda uyarılar yapılıyor. Mide problemleri, bazı kronik hastalıklar veya farklı ilaç kullanımları bulunan kişilerin ağrı kesici kullanmadan önce sağlık uzmanına danışması gerekiyor.

Şiddetli regl ağrısı başka hastalıkların habercisi olabilir

Uzmanlar, günlük yaşamı aksatacak kadar yoğun regl ağrılarının her zaman normal kabul edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Şiddetli ve sürekli tekrarlayan sancılar; endometriozis, miyom veya farklı jinekolojik sorunların belirtisi olabilir.

Sağlık kuruluşları, özellikle ağrı nedeniyle işe, okula ya da günlük aktivitelere devam edemeyen kişilerin bir kadın doğum uzmanına başvurmasını öneriyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu sonuçlar ise regl ağrılarında kullanılan ilaç tercihlerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Uzmanlara göre doğru ağrı kesici seçimi, kişinin yaşadığı ağrının nedenine ve sağlık durumuna göre belirlenmeli.

Uzmanlara göre bu durum yalnızca psikolojik bir değişim değil, aynı zamanda beynin fiziksel yapısında meydana gelen biyolojik bir dönüşüm olarak değerlendiriliyor. Klinik Psikolog Ertuğ Gözeri, insan beyninin değişime kapalı bir yapı olmadığını belirterek, “Zihnimiz, ona gün içinde nasıl davrandığımıza, neye odaklandığımıza, hangi düşünce kalıplarını tekrar ettiğimize göre şekillenir. Değişmek sadece psikolojik bir karar değil, biyolojik bir süreçtir” ifadelerini kullanıyor.

“Plastik beyin” kavramı ne anlama geliyor?

Nöroplastisite, beynin deneyimler ve davranışlar sayesinde sinir ağlarını yeniden oluşturabilme kapasitesi olarak tanımlanıyor. Beyindeki sinir hücreleri arasında oluşan bağlantılar, kullanılan yolların güçlenmesiyle daha kalıcı hale gelirken, kullanılmayan bağlantılar zaman içerisinde zayıflayabiliyor. Klinik Psikolog Ertuğ Gözeri, bu süreci ormanda oluşan patikalara benzetiyor. Gözeri,

“Beyindeki değişim süreci, ormanda yeni kullanılmaya başlanan bir patikaya benzer. Aynı yoldan tekrar tekrar geçtikçe o patika belirginleşir ve genişler. Kullanılmayan eski yollar ise zamanla silikleşir. Beynimiz statik değil, sürekli yeniden düzenlenen canlı bir sistemdir”

değerlendirmesinde bulunuyor. Bu nedenle insanların karakter özelliklerinin, düşünce biçimlerinin ve davranış alışkanlıklarının tamamen değişmez olduğu düşüncesi bilimsel olarak geçerliliğini kaybediyor.

Küçük alışkanlıklar bile beyni yeniden şekillendiriyor

Uzmanlara göre beynin değişmesi için büyük travmalar ya da hayatı tamamen değiştiren olaylar yaşamak gerekmiyor. Günlük yaşam içinde yapılan küçük değişiklikler bile beynin yeni bağlantılar oluşturmasına yardımcı olabiliyor. Bir düşünceyi tekrar tekrar zihinden geçirmek, belirli davranışları alışkanlık haline getirmek veya yeni bir beceri öğrenmek, beynin ilgili bölgelerinde değişim yaratabiliyor. Klinik Psikolog Ertuğ Gözeri, “Gün içinde dikkatimizi nereye verdiğimiz, hangi düşünceleri beslediğimiz ve hangi davranışları tekrar ettiğimiz beynimizin çalışma biçimini etkiler. Biz farkında olmasak bile beynimiz sürekli kendini yeniden düzenler” diyor.

Psikolojik değişimin beyinde fiziksel karşılığı var

Terapi süreçlerinde görülen zihinsel dönüşümlerin de aslında beyindeki fiziksel değişimlerin sonucu olduğu belirtiliyor. Bir kişinin olaylara farklı bakmayı öğrenmesi, eski davranış kalıplarını değiştirmesi veya geçmiş deneyimlerle kurduğu ilişkiyi yeniden düzenlemesi yalnızca düşünsel bir süreç olarak görülmüyor. Uzmanlara göre bu süreçler, beyinde yeni sinir yollarının oluşması ve mevcut bağlantıların yeniden güçlenmesiyle gerçekleşiyor. Gözeri,

“Terapi sürecinde kişinin bakış açısının değişmesi, yeni davranışlar geliştirmesi veya geçmiş yaşantılarla kurduğu bağın dönüşmesi, beynin fiziksel olarak yeniden yapılanmasının bir yansımasıdır”

ifadelerini kullanıyor.

Beynin en büyük destekçileri

Uzmanlar, nöroplastisite kapasitesinin desteklenmesi için bazı temel alışkanlıkların önemine dikkat çekiyor.

• Düzenli egzersiz

Fiziksel hareketin beyin sağlığı üzerinde güçlü etkileri bulunuyor. Düzenli egzersizin, yeni sinir hücrelerinin oluşumunu desteklediği ve beyin hücreleri arasındaki iletişimi güçlendiren bazı biyolojik süreçleri harekete geçirdiği belirtiliyor.

• Kaliteli uyku

Uyku sırasında beynin gün içinde edinilen bilgileri işlediği ve hafızayı güçlendirdiği biliniyor. Yeterli ve kaliteli uyku, öğrenilen bilgilerin kalıcı hale gelmesi ve sinirsel bağlantıların güçlenmesi açısından önemli bir rol oynuyor.

• Yeni deneyimler ve öğrenme

Yeni bir dil öğrenmek, farklı bir beceri edinmek, müzikle ilgilenmek ya da günlük rutinin dışına çıkmak beynin yeni bağlantılar oluşturmasına katkı sağlıyor. Uzmanlara göre yeni deneyimler, beynin kullanılmayan bölgelerini harekete geçirerek zihinsel esnekliği artırabiliyor.

“Değişim için geç değil”

Bilimsel bulgular, insan beyninin yaş ilerledikçe tamamen değişmez hale gelmediğini gösteriyor. Uzmanlar, yaş fark etmeksizin yeni alışkanlıklar edinmenin, düşünce biçimlerini dönüştürmenin ve öğrenmeye devam etmenin beynin yapısını etkileyebileceğini belirtiyor. Nöroplastisite araştırmaları, insanın kendisini yeniden geliştirme kapasitesinin yaşam boyunca devam ettiğini ortaya koyarken, “Ben değişmem” düşüncesinin yerini “Beynim değişebilir” anlayışına bırakabileceğini gösteriyor.

40 bin kişilik yapay zeka analizi

Florida Üniversitesi’nden biyomedikal mühendis Ruogu Fang liderliğindeki araştırma ekibi, UK Biobank veritabanında yer alan 40 binden fazla katılımcıya ait 62 bin 876 retina görüntüsünü yapay zeka ile analiz etti.

Çalışmada, Alzheimer riskini etkilediği bilinen yaş, sigara kullanımı, uyku düzeni, alkol tüketimi, depresyon, vücut kitle indeksi ve tansiyon gibi 12 farklı faktörü tahmin edebilen derin öğrenme modelleri geliştirildi.

Retinada görülen biyolojik değişiklikler

Analiz sonuçlarına göre retina yaşlanmasına işaret eden bazı yapısal değişikliklerin Alzheimer riskiyle ilişkili olduğu belirlendi. Özellikle damar sertleşmesi, kan damarı yoğunluğunda azalma ve optik sinirin incelmesi dikkat çekti.

Araştırmacılar, ilerleyen yıllarda Alzheimer geliştiren kişilerde retinadaki küçük atardamarların daralma eğilimi gösterdiğini de tespit etti.

Küçük damarlar önemli ipuçları veriyor

Bilim insanları bu bulguların, sinir sistemi ile damar sağlığı arasındaki işlevsel bozukluklara işaret edebileceğini değerlendiriyor. Ancak ilişkinin kesin neden-sonuç bağlantısının ortaya konulabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğu vurgulandı.

Rutin göz muayeneleri yeni bir rol üstlenebilir

Araştırmaya göre retina görüntüleme teknolojileri, yalnızca göz hastalıklarının değil, demans ve nörolojik hastalık risklerinin izlenmesinde de kullanılabilir.

Bugün diyabet, glokom ve katarakt gibi hastalıkların takibinde yaygın olarak kullanılan retina görüntülerinin, gelecekte beyin sağlığı hakkında da önemli biyolojik veriler sunabileceği belirtiliyor.

Çalışmanın sonuçları Journal of Alzheimer's Disease adlı dergide yayımlandı.

Oğlundan aldığı karaciğerle yeniden hayata tutundu

2016 yılında Hepatit B teşhisi konulan Hıyasettin Gök, yıllarca süren tedavi sürecinin ardından son dönem karaciğer yetmezliği nedeniyle İzmir Acıbadem Kent Hastanesi’ne başvurdu. Oğlu Sedat Gök’ün gönüllü verici olmasıyla birlikte Prof. Dr. Murat Kılıç başkanlığındaki ekip tarafından başarılı bir karaciğer nakli gerçekleştirildi.

Ameliyatın ardından sağlık durumunun iyi olduğu belirtilen Hıyasettin Gök, “Çocuğumun bana verdiği bu anlamlı hediye için minnettarım. Başta nakil olmak istemedim ama oğlum beni ikna etti. Allah’ın verdiği nefes bitene kadar yaşayacağız” dedi.

25 yaşındaki Sedat Gök ise, “Babam benim için koca bir çınar. Onun yeniden sağlığına kavuşması Babalar Günü öncesinde bana en büyük mutluluğu yaşattı” ifadelerini kullandı.

“Babamın hayatını kurtarmış oldu”

Karaciğer Nakli ve Hepatobiliyer Cerrahi Bölümü Kurucu Başkanı Prof. Dr. Murat Kılıç, yapılan naklin başarılı geçtiğini belirterek, “Hastamız son dönem karaciğer yetmezliği yaşıyordu. Oğlu gönüllü verici oldu ve yapılan testlerde tam uyum sağlandı. Babalar Günü öncesinde gerçekleşmesi de ayrı bir anlam taşıdı. Gencimiz babasının hayatını kurtarmış oldu” diye konuştu.

Damadından aldığı böbrekle diyalizden kurtuldu

Manisa’nın Soma ilçesinde yaşayan Metin Erkan ise diyabete bağlı gelişen böbrek yetmezliği nedeniyle iki yıldır haftada üç gün diyalize giriyordu. Organ bekleme listesinde bulunan Erkan’a umut, büyük kızı Nalan Gün’ün eşi İbrahim Gün’den geldi.

41 yaşındaki İbrahim Gün, yapılan tetkiklerin olumlu sonuçlanmasının ardından kayınpederine böbreğini bağışladı. Uzm. Dr. Işık Özgü başkanlığındaki uzman ekip tarafından gerçekleştirilen operasyon başarıyla sonuçlandı.

“Kendimi damat değil, evlat olarak görüyorum”

İbrahim Gün, “Kayınpederim için hiç tereddüt etmedim. Kan gruplarımız uydu, testler olumlu çıktı. Organımı verdiğim için çok mutluyum. Kendimi bir damat değil, evlat olarak görüyorum ve babama yapmam gerekeni yaptığımı düşünüyorum” dedi.

Metin Erkan da diyaliz sürecinin oldukça zor geçtiğini belirterek, “Kadavra listesinde sıra bekliyordum. Herkesin organ bağışı konusunda daha duyarlı olmasını istiyorum. Organ bağışı hayat kurtarıyor” ifadelerini kullandı.

“Hayat kurtaran güzel bir tesadüf”

Operasyonu gerçekleştiren ekipten Uzm. Dr. Işık Özgü ise böbrek naklinin hastası için en uygun tedavi yöntemi olduğunu belirterek, “Canlı vericisi olan şanslı hastalardan biriydi. Damadı tam uyum sağladı. O da bir evlat gibi davrandı. Sonuçta hayat kurtaran çok güzel bir tablo ortaya çıktı” diye konuştu.

Babalar Günü öncesinde gerçekleşen iki başarılı nakil operasyonu, organ bağışının önemini bir kez daha gözler önüne sererken, fedakârlık ve aile bağlarının gücünü de ortaya koydu.

Uzmanlara göre güneş kremi kullanımı sadece güneş yanıklarını önlemekle sınırlı değil. Düzenli kullanım, cilt kanseri riskini azaltırken kırışıklık, leke ve erken yaşlanma belirtilerine karşı da önemli bir koruma sağlıyor.

Güneş ışınları ciltte kalıcı hasar bırakabiliyor

Uzmanlar, güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarının ciltte hem kısa hem uzun vadeli etkiler oluşturduğuna dikkat çekiyor. Kısa vadede yanık ve leke oluşumu görülürken, uzun vadede ise elastikiyet kaybı, kırışıklık ve cilt sarkması gibi yaşlanma belirtileri hızlanabiliyor.

Ayrıca kontrolsüz güneş maruziyetinin farklı cilt kanseri türlerinin riskini artırdığı belirtiliyor. Güneş koruyucuların bu risklerin önemli bir bölümünü azaltabildiği ifade ediliyor.

Güneş kremi sadece yazın değil yıl boyu kullanılmalı

Dermatologlar, güneş koruyucuların yalnızca tatil veya deniz dönemlerinde değil, yıl boyunca kullanılması gerektiğini vurguluyor. UV ışınlarının dört mevsim etkili olduğu hatırlatılırken, özellikle açık havada zaman geçiren kişilerin düzenli koruma sağlaması öneriliyor.

Yüz, boyun, kulak ve eller gibi sürekli güneşe maruz kalan bölgelerin korunmasının ayrı bir önem taşıdığı belirtiliyor.

SPF seçimi bilinçli yapılmalı

Güneş kremi seçiminde SPF değerinin önemli bir kriter olduğu ifade ediliyor. Uzmanlar, günlük kullanım için SPF 30 ürünlerin çoğu kişi için yeterli olabileceğini, uzun süreli güneş maruziyetinde ise SPF 50 tercih edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Deniz, havuz ve açık hava sporlarında yüksek koruma faktörlü ürünlerin daha etkili olduğu ifade edilirken, seçimlerin kişisel ihtiyaca göre yapılması gerektiği vurgulanıyor.

UVA ve UVB koruması birlikte aranmalı

Uzmanlara göre yalnızca SPF değeri yeterli değil. SPF daha çok UVB ışınlarına karşı koruma sağlarken, cilt yaşlanması ve bazı cilt kanserleriyle ilişkili UVA ışınlarına karşı da koruma sağlanması gerekiyor.

Bu nedenle ürün etiketlerinde “geniş spektrumlu koruma” ibaresinin bulunması öneriliyor.

En sık yapılan hatalar korumayı azaltıyor

Güneş koruyucu kullanımında yapılan hataların etkinliği ciddi şekilde düşürdüğü belirtiliyor. En yaygın hatalar arasında kremi dışarı çıkmadan hemen önce sürmek ve gün içinde yenilemeyi ihmal etmek yer alıyor.

Ayrıca bulutlu havalarda güneş kremi kullanmamak, yalnızca yüz bölgesine uygulamak ve kulak, boyun, ense, dudak, el ve ayak üstlerini ihmal etmek de sık yapılan hatalar arasında gösteriliyor.

Uzmanlar, güneş kreminin terleme, yüzme veya uzun süre dış ortamda bulunma durumlarında 2–3 saatte bir yenilenmesi gerektiğini belirtiyor.

Her güneş kremi her cilt için uygun değil

Piyasada çok sayıda güneş koruyucu bulunmasına rağmen her ürünün her cilt tipine uygun olmadığı ifade ediliyor. Mineral filtreli ürünlerin hassas ciltlerde ve egzama, rozasea gibi rahatsızlıklarda daha iyi sonuç verdiği belirtiliyor.

Kimyasal filtreli güneş kremlerinin ise daha hafif yapıları nedeniyle günlük kullanım ve makyaj altı için tercih edilebildiği aktarılıyor.

Çocuklarda güneş koruması daha kritik

Uzmanlar, çocukların güneş ışınlarına karşı daha hassas olduğunu vurguluyor. Bu nedenle çocuklar için parfümsüz, geniş spektrumlu ve mineral filtreli ürünler öneriliyor.

Bebeklerde ilk altı ay boyunca güneş koruyucu kullanımının önerilmediği, bu dönemde gölge ve koruyucu kıyafetlerin tercih edilmesi gerektiği ifade ediliyor.

35 ila 70 yaş arasındaki 41 bin 733 kişi 12 yıl boyunca takip edilirken, özellikle farklı meslek gruplarındaki günlük hareket alışkanlıklarının sağlık üzerindeki etkileri incelendi.

Günlük oturma süresi Batı’ya göre düşük çıktı

Araştırmada Çin’deki katılımcıların günlük ortalama oturma süresinin yaklaşık 3 saat olduğu belirlendi. Bu sürenin Batı ülkelerine kıyasla oldukça düşük olduğu ifade edilirken, en az oturan grubun büyük bölümünü tarım ve inşaat gibi ağır fiziksel işlerde çalışanların oluşturduğu kaydedildi.

“Fiziksel aktivite paradoksu” nedir?

Araştırmacılar, bulgular üzerinden “fiziksel aktivite paradoksu” olarak adlandırılan bir duruma dikkat çekti. Buna göre, gün boyunca zorunlu ve yoğun fiziksel emek harcayan kişiler, boş zamanlarında spor yapan bireylerle aynı sağlık faydasını görmeyebiliyor.

Hatta bu grupta, gün içinde yeterli dinlenmenin (oturmanın) eksikliği sağlık açısından olumsuz sonuçlar doğurabiliyor.

4 saat ve 8 saat eşiği kritik

Çalışmada yapılan istatistiksel modellemeler, oturma süresinin sağlık riskleri üzerindeki etkisini de ortaya koydu:

• Günde 4 saatten fazla oturanlarda, 30 dakikalık oturmanın orta-şiddetli aktiviteyle değiştirilmesi genel riski yüzde 3-4, ölüm riskini ise yüzde 6-7 azaltıyor.
• Günde 4 saatten az oturan, çoğunlukla ağır işlerde çalışan kişilerde ise 30 dakikalık fiziksel aktivite ya da uykunun oturmayla değiştirilmesi riski yüzde 4-6, ölüm riskini ise yüzde 4-10 artırabiliyor.
• Günde 8 saatten fazla oturma ise kardiyovasküler kaynaklı ölüm riskini yeniden yükseltiyor.

“Herkese aynı tavsiye doğru değil”

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların halk sağlığı mesajlarının kişiye göre şekillendirilmesi gerektiğini gösterdiğini vurguladı. Buna göre, ofis çalışanları ve daha az hareket eden bireyler için “daha az otur, daha fazla hareket et” önerisi geçerliliğini korurken, ağır fiziksel işlerde çalışanlar için aşırı oturma kısıtlamasının ters etki yaratabileceği ifade edildi.

Oturmak her zaman zararlı değil

Uzmanlar, oturmanın her zaman “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, bazı meslek grupları için dinlenmenin fizyolojik bir ihtiyaç olduğunu ve vücudun toparlanması açısından kritik rol oynadığını vurguladı.

Koruyucu etki sınırlı

Elde edilen sonuçlara göre, kalsiyum takviyesi kullananlarda, yalnızca D vitamini alanlarda ve iki takviyeyi birlikte kullanan gruplarda genel kırık riskinde anlamlı bir azalma tespit edilmedi. Benzer şekilde kalça kırıkları ve düşme vakaları açısından da belirgin bir koruyucu etki görülmedi. Bulguların yaş, cinsiyet ve daha önce düşme ya da kırık öyküsü gibi değişkenlere göre de değişmediği belirtildi.

Uzmanlardan değerlendirme

Araştırmacılar, yaygın kullanımına rağmen bu takviyelerin beklenen düzeyde koruma sağlamadığını vurguladı. Elde edilen sonuçların, kalsiyum ve D vitamini için rutin takviye önerilerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gündeme getirdiği ifade edildi.

Önleme stratejilerinde yeni yönelim

Uzmanlara göre, kemik sağlığını korumada yalnızca takviyelere odaklanmak yerine daha bütüncül yaklaşımlar önem kazanıyor. Denge egzersizleri, direnç antrenmanları ve kişiye özel düşme önleme programlarının kırık riskini azaltmada daha güçlü kanıtlar sunduğu belirtiliyor.

Sınırlamalar ve özel durumlar

Araştırmacılar, bu bulguların her birey için geçerli olmayabileceğini özellikle vurguladı. Osteoporoz tedavisi gören kişiler veya belirli kemik hastalıklarına sahip bireyler için kalsiyum ve D vitamini kullanımının hâlâ önemli olabileceği ifade edildi. Genel nüfusa yönelik sonuçların ise daha geniş tartışmaları gündeme taşıdığı kaydedildi.

ABD’nin Boston kentinde faaliyet gösteren biyoteknoloji şirketi Life Biosciences, tıp dünyasında uzun süredir tartışılan “yaşlanmayı tersine çevirme” hedefi kapsamında önemli bir adım attı. Şirket, hücresel yaşlanmayı geri çevirmeyi amaçlayan deneysel gen tedavisini ilk kez insan hastada denediğini açıkladı. ER-100 (AAV2-OSK) adı verilen tedavi, özellikle görme kaybına yol açan optik nöropatiler gibi hastalıkları hedef alıyor. Bu gelişme, epigenetik yeniden programlama alanında insanlı klinik denemelere geçilmesi açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.

Hücreleri “yeniden başlatmayı” hedefliyor

Tedavinin temelinde, bilim dünyasında OSK faktörleri olarak bilinen üç protein yer alıyor: Oct4, Sox2 ve Klf4. Bu proteinler, hücrelerin epigenetik hafızasını yeniden düzenleyerek onları daha genç ve işlevsel bir duruma döndürmeyi amaçlıyor. Araştırmacılara göre bu yöntem, hücrelerin DNA yapısını değiştirmeden, genlerin nasıl çalıştığını belirleyen epigenetik kodu yeniden düzenliyor. Böylece yaşlanma, hastalık ve çevresel faktörlerle bozulan hücresel işleyişin geri çevrilebileceği öne sürülüyor. Şirket, bu mekanizmanın “hücrelerde adeta bir sıfırlama düğmesi” gibi çalıştığını ve zamanla biriken hasarlı biyolojik değişiklikleri geri alabileceğini belirtiyor.

Nobel ödüllü keşfe dayanan teknoloji

OSK yaklaşımı, kök hücre biyolojisinde çığır açan bir keşfe dayanıyor. Söz konusu mekanizma, sıradan hücrelerin yeniden programlanarak kök hücre benzeri bir yapıya dönüştürülmesini mümkün kılıyor. Bu çalışma, Sir John B. Gurdon ve Shinya Yamanaka’nın araştırmalarıyla bağlantılı olarak 2012 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne kadar uzanan bilimsel bir temele dayanıyor. Yamanaka faktörleri olarak bilinen bu yöntem, bugün yaşlanma karşıtı biyoteknoloji çalışmalarının da merkezinde yer alıyor.

İlk insan denemesi başladı

Life Biosciences, ER-100’ün hayvan deneylerinde kemirgenler ve primatlar üzerinde test edildiğini ve ardından ilk kez bir insan hastada uygulandığını duyurdu. Şirket, bu süreci “epigenetik yenileme alanında klinik aşamaya geçen ilk adaylardan biri” olarak tanımlıyor. Şirket açıklamasında, tedavinin başarılı olması halinde insan hücrelerinin ilk kez kontrollü şekilde gençleştirilebileceği ifade edildi. Ancak uzmanlar, bunun henüz erken aşama bir klinik deneme olduğunu ve güvenlik sonuçlarının belirleyici olacağını vurguluyor.

Hangi hastalıkları hedefliyor?

ER-100’ün ilk aşamadaki kullanım alanı, görme kaybına yol açan ciddi göz hastalıkları olarak belirlendi. Klinik denemeler özellikle iki hastalık üzerinde yoğunlaşıyor:

• Açık açılı glokom (OAG)
• Non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION)

Glokom, göz içi basıncının artmasıyla optik sinire zarar veren kronik ve ilerleyici bir hastalık olarak biliniyor. NAION ise göz sinirine giden kan akışının ani şekilde azalmasıyla ortaya çıkan ve genellikle hızlı görme kaybına yol açan ciddi bir tablo olarak tanımlanıyor. Tedavinin bu hastalıklarda optik sinir hücrelerini yeniden işlevsel hale getirmesi hedefleniyor.

“Yaşlanma geri döndürülebilir olabilir” tartışması

Life Biosciences’ın kurucu ortağı ve Harvard Tıp Fakültesi genetik profesörü David Sinclair, çalışmayı yaşlanma biyolojisi açısından önemli bir dönüm noktası olarak nitelendiriyor. Sinclair, yaşlanmanın yalnızca geri döndürülemez hücresel hasarlardan değil, epigenetik bilginin zamanla kaybolmasından kaynaklandığını öne sürerek şu değerlendirmede bulundu:

“Bu çalışma, epigenetik bilginin geri kazandırılmasının insan hastalıklarını hafifletip hafifletemeyeceğini test etmek için ilk fırsatlardan biri.”

Sırada ne var?

Şirket, ER-100’ün yanı sıra farklı organlarda kullanılabilecek yeni tedavi adayları üzerinde de çalışıyor. Karaciğer hastalıklarına yönelik ikinci bir gen tedavisinin de erken aşamada test edildiği belirtiliyor. Ayrıca OSK tabanlı yaklaşımın yalnızca göz hastalıklarıyla sınırlı kalmayacağı, ilerleyen süreçte farklı doku ve organlara yönelik uygulamaların da geliştirileceği ifade ediliyor.

Yaşlanmayı hedefleyen küresel yarış

Yaşlanma karşıtı biyoteknoloji alanı son yıllarda hızla büyüyen bir yatırım alanı haline geldi. Henüz hiçbir “yaşlanmayı tersine çevirme” tedavisi klinik kullanım onayı almış değil, ancak küresel ölçekte ciddi bir araştırma yarışı sürüyor. OpenAI’nin kurucu ortağı Sam Altman’ın desteklediği Retro Biosciences ve Birleşik Krallık merkezli Shift Bioscience gibi şirketler de benzer genetik mekanizmalar üzerinden insan ömrünü uzatmayı ve yaşa bağlı hastalıkları geciktirmeyi hedefliyor.

Belirsizlikler devam ediyor

Uzmanlar, bu tür tedavilerin büyük potansiyele sahip olduğunu ancak güvenlik, uzun vadeli etkiler ve hücresel kontrol mekanizmaları açısından hâlâ önemli soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor. Özellikle hücrelerin aşırı yeniden programlanmasının kanser gibi riskleri tetikleyebileceği yönünde bilimsel tartışmalar devam ediyor. Buna rağmen ER-100 denemesi, biyoteknolojide “yaşlanmayı hedef alan tıp” alanında insanlı klinik sürece geçilen en somut adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Aşırı kullanım giderek yaygınlaşıyor

Uzmanlara göre birçok kişi, günlük beslenme yoluyla zaten yeterli vitamin almasına rağmen ek takviyelere yöneliyor. Özellikle birden fazla ürünün aynı anda kontrolsüz şekilde kullanılması, vücutta birikime ve toksik etkilere neden olabiliyor.

Dr. Ghela, bilinçsiz kullanımın çoğu zaman fark edilmediğini belirterek şu belirtilere dikkat çekiyor: mide bulantısı, ishal, uyku bozuklukları, kronik yorgunluk, cilt döküntüleri ve kas güçsüzlüğü.

Fazla alındığında risk oluşturan 5 vitamin ve mineral

Uzmanlar, “zararsız” olarak görülse de yüksek dozlarda ciddi sağlık problemlerine yol açabilen bazı vitamin ve mineralleri şöyle sıralıyor:

D vitamini

Kış aylarında eksikliğine karşı sık kullanılan D vitamini, aşırı alındığında kanda kalsiyum birikimine neden olabilir. Bu durum böbrek hasarı, kemik sorunları ve ciddi kalp komplikasyonları gibi riskler doğurabilir.

A vitamini ve beta-karoten

Karaciğerde depolanabilen bu vitaminin yüksek dozları, vücutta toksik etki oluşturabilir. Uzun süreli aşırı kullanım ciltte renk değişimleri ve organ hasarıyla ilişkilendirilmektedir.

Selenyum

Saç ve tırnak sağlığı için kullanılan selenyumun fazla alınması, saç dökülmesi, sindirim sistemi problemleri ve sinir sistemi hasarı gibi ciddi yan etkilere yol açabilir.

K vitamini

Pıhtılaşma mekanizmasında önemli rol oynayan K vitamininin aşırı alınması, doğal dengeyi bozarak kanama risklerini artırabilir.

C vitamini

Bağışıklık desteği amacıyla sık tüketilen C vitamini, yüksek dozlarda sindirim sistemi sorunlarına neden olabilir. Mide bulantısı, kramp ve ishal en yaygın yan etkiler arasında yer alır.

“Tek multivitamin yeterli olabilir” uyarısı

Uzmanlar, dengeli ve çeşitli bir beslenme düzenine sahip bireylerin çoğu zaman ek takviyeye ihtiyaç duymadığını belirtiyor. Günlük ihtiyaç duyulan 13 temel vitaminin büyük ölçüde besinlerden karşılanabildiği ifade ediliyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de takviye kullanımından önce bireylerin beslenme alışkanlıklarını değerlendirmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Bilinçsiz kullanım ciddi sonuçlar doğurabilir

Dr. Ghela, sosyal medyada yer alan tavsiyelerle kontrolsüz şekilde takviye kullanımının risklerine dikkat çekerek, “Birden fazla ürünü aynı anda kullanmak yerine, gerekiyorsa tek bir multivitamin ile sınırlı kalınmalı ve mutlaka bir sağlık uzmanına danışılmalıdır” uyarısında bulunuyor.

147 bin kişi 30 yıl izlendi

British Journal of Sports Medicine’de yayımlanan araştırmada, ABD’de yürütülen üç büyük sağlık çalışmasının verileri analiz edildi. Katılımcıların ağırlık kaldırma, şınav, squat ve lunge gibi kuvvet egzersizleriyle sağlık durumları arasındaki ilişki incelendi.

Kalp, damar ve nörolojik hastalıklarda düşüş

Araştırma sonuçlarına göre haftada 90 ila 119 dakika kuvvet antrenmanı yapan bireylerde herhangi bir nedene bağlı ölüm riski yüzde 13 daha düşük çıktı. Aynı grupta kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm riskinin yüzde 19, nörolojik hastalıklara bağlı ölüm riskinin ise yüzde 27 daha az olduğu tespit edildi.

120 dakikadan sonra ek fayda yok

Bilim insanları, haftalık kuvvet antrenman süresi 120 dakikanın üzerine çıktığında ek bir sağlık faydası görülmediğini de belirtti.

Aerobik egzersizle birlikte etki artıyor

Çalışmada en düşük ölüm riskinin, kuvvet antrenmanını yürüyüş, koşu, bisiklet, yüzme ve tenis gibi aerobik egzersizlerle birleştiren kişilerde görüldüğü kaydedildi. Haftada 60 ila 119 dakika kuvvet antrenmanı yapan ve düzenli aerobik egzersiz gerçekleştiren bireylerde ölüm riskinin belirgin şekilde azaldığı ifade edildi.

En aktif grupta ölüm riskinin hareketsiz bireylere göre yüzde 45’e kadar düştüğü, yoğun aerobik egzersiz yapanlarda ise bu azalmanın yüzde 53 ila 58 arasında değiştiği aktarıldı.

Araştırma gözlemsel nitelikte

Araştırmacılar, çalışmanın gözlemsel olduğunu ve kuvvet antrenmanının doğrudan yaşam süresini uzattığının kesin olarak kanıtlanamadığını vurguladı. Egzersiz verilerinin katılımcıların beyanına dayanması ve antrenman şiddetine ilişkin detay eksikliği de sınırlılıklar arasında yer aldı.

Buna rağmen uzmanlar, bulguların kas güçlendirici egzersizlerin uzun vadeli sağlık üzerindeki olumlu etkilerini desteklediğini ve aerobik egzersizlerle birlikte yapılmasının en yüksek faydayı sağlayabileceğini belirtti.

Yeni kılavuzların etkisi incelendi

JAMA Pediatrics dergisinde yayımlanan çalışmada, 2016 yılında güncellenen beslenme kılavuzlarının ardından bebek beslenme alışkanlıklarında yaşanan değişim ele alındı. Araştırmaya göre, alerjen gıdaların yaşamın ilk yılı içinde daha erken dönemde verilmesi, yumurta alerjisi görülme oranlarında kayda değer bir düşüşle ilişkilendirildi.

7 binden fazla bebek verisi analiz edildi

Çalışma kapsamında Avustralya’nın Melbourne kentinde 11 ila 15 aylık 7 binden fazla bebeğin verileri incelendi. Araştırmada, 2007–2011 yılları arasında doğan bebeklerle 2018–2019 yıllarında doğan bebekler karşılaştırıldı.

Sonuçlar, kılavuz değişikliği sonrası bebeklere 6 aylıkken yumurta verilme oranının yüzde 25’ten yüzde 57’ye yükseldiğini gösterdi.

Yumurta alerjisinde yüzde 17’den fazla düşüş

Araştırma bulgularına göre, erken dönemde yumurta ile tanıştırılan bebeklerde yumurta alerjisi görülme sıklığı yüzde 17’den fazla azaldı. Bu düşüş, toplum düzeyinde beslenme kılavuzlarındaki değişikliğin etkisini ortaya koyan önemli bir veri olarak değerlendirildi.

Uzmanlardan erken tanıtım vurgusu

Araştırmacılar, yaşamın ilk yılında yumurta ve benzeri alerjen gıdaların kontrollü şekilde verilmesinin gıda alerjisi riskini azaltabileceğini belirtiyor. Çalışmanın başyazarı Jennifer Koplin, bulguların bilimsel kanıtlara dayalı beslenme kılavuzlarının halk sağlığı üzerindeki etkisini net biçimde gösterdiğini ifade etti.

Uzmanlar, yeni yaklaşımın özellikle alerji riskinin azaltılmasında önemli bir koruyucu strateji olabileceğini vurguluyor.

Demans riskinde artış tespit edildi

Bilim insanlarının Nature Metabolism dergisinde yayımlanan araştırmasına göre, hafif bilişsel bozukluğu bulunan ve glukozamin kullanan bireylerin, kullanmayanlara kıyasla demansa ilerleme olasılığının yüzde 25 daha yüksek olduğu belirlendi. Ayrıca Alzheimer tanısı almış kişilerde glukozamin kullanımının ölüm riskinde de yaklaşık yüzde 25 artışla ilişkili olduğu tespit edildi.

Geniş veri seti yapay zeka ile analiz edildi

Çalışma kapsamında 2012–2024 yılları arasında toplanan sağlık kayıtları yapay zeka desteğiyle analiz edildi. Verilerde Alzheimer ve ilişkili demans hastalıklarına sahip 1.896 kişi ile hafif bilişsel bozukluğu bulunan 2.750 kişinin glukozamin kullandığı görüldü.

Yaş, cinsiyet ve diğer risk faktörleri dikkate alındığında, glukozamin kullanan hafif bilişsel bozukluk hastalarının ilerleyen dönemde demans geliştirme olasılığının yüzde 25 daha yüksek olduğu saptandı.

“Nedensellik kanıtlanmadı” uyarısı

Araştırmanın kıdemli yazarı ve Florida Üniversitesi McKnight Beyin Enstitüsü araştırmacısı Prof. Ramon Sun, “Reçetesiz satılan ve milyonlarca kişinin kullandığı bir takviyenin hastalığın ilerlemesini kötüleştiriyor olabileceğini görüyoruz” ifadelerini kullandı.

Ancak bilim insanları, elde edilen sonuçların glukozaminin doğrudan Alzheimer’a neden olduğunu göstermediğinin altını çizerek, ilişkinin daha kapsamlı çalışmalarla araştırılması gerektiğini vurguladı.

Beyindeki biyolojik mekanizmalar incelendi

Araştırmada, Alzheimer hastalarında bazı proteinlerdeki şeker ekleme süreçlerinin aşırı aktif hale geldiği belirlendi. Glukozamin verilen farelerde sosyal hafıza performansının kötüleştiği, bu biyolojik sürecin azaltılmasıyla ise hafıza performansının iyileştiği gözlemlendi.

Florida Üniversitesi Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Bölümü Başkanı Prof. Matt Gentry ise, “Bu bulgular nedenselliği kanıtlamıyor ancak önemli bir klinik soruya işaret ediyor ve daha fazla araştırılmayı hak ediyor” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmada, mevcut beslenme önerilerine uygun şekilde meyve ve sebze tüketen birçok kişinin dahi kalp sağlığı açısından faydalı kabul edilen flavanol seviyelerine ulaşamadığı belirlendi. Bilim insanları, flavanollerin kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm riskini azaltabildiğini ancak bunun için günlük yaklaşık 500 miligram alınması gerektiğini vurguladı.

Meyve ve sebze tüketmek her zaman yeterli olmuyor

Çalışmada, sağlıklı beslenme modellerine ve mevcut meyve-sebze tüketim tavsiyelerine uyan katılımcılar arasında bile yalnızca yüzde 25'ten daha azının günde en az 500 miligram flavanol tüketebildiği tespit edildi.

Araştırmanın başyazarı Dr. Javier Ottaviani, birçok kişinin bol miktarda meyve ve sebze tüketmenin yeterli olduğunu düşündüğünü ancak seçilen ürünlerin içerdiği bileşiklerin de büyük önem taşıdığını söyledi.

Her meyve aynı etkiyi göstermiyor

Araştırmacılar, farklı meyve ve sebzelerin yalnızca vitamin ve mineral açısından değil, içerdiği biyolojik bileşikler bakımından da önemli farklılıklar gösterdiğine dikkat çekti.

Çalışmaya göre flavanol açısından en zengin kaynaklar arasında erik, turna yemişi, böğürtlen, yeşil çay, bakla, kiraz ve kabuğuyla tüketilen elma yer alıyor.

Uzmanlar, günlük beslenmeye bir fincan yeşil çay ya da bir adet elma eklenmesinin flavanol alımını önemli ölçüde artırabileceğini belirtiyor.

Beslenme tavsiyeleri yeniden şekillenebilir

30 binden fazla kişinin verilerinin incelendiği araştırma, uzun yıllardır uygulanan "günde beş porsiyon meyve ve sebze" tavsiyesinin tek başına yeterli olmayabileceğine işaret etti.

Reading Üniversitesi'nden Prof. Gunter Kuhnle, flavanoller gibi biyolojik bileşikler hakkındaki bilgilerin artmasıyla birlikte beslenme önerilerinin daha etkili ve daha spesifik hale getirilebileceğini ifade etti.

En yüksek flavanol içeren besinler

Araştırmaya göre flavanol bakımından öne çıkan besinler ve yaklaşık içerikleri şöyle:

• Erik (500 gram): 450 mg
• Turna yemişi (250 gram): 300 mg
• Böğürtlen (200 gram): 250 mg
• Yeşil çay (250 ml): 200 mg
• Bakla (80 gram): 140 mg
• Kiraz (400 gram): 130 mg
• Kabuğuyla birlikte orta boy elma: 110 mg
• Çilek (200 gram): 90 mg
• Yaban mersini (150 gram): 80 mg
• Pinto fasulyesi (40 gram kuru ürün): 70 mg

Araştırmacılar, kalp sağlığını desteklemek için yalnızca meyve ve sebze miktarına değil, tüketilen ürünlerin flavanol içeriğine de dikkat edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Flavanol nedir ve neden önemli?

Araştırmaya göre flavanoller, antioksidan özellikler taşıyan ve vücutta iltihabı azaltarak damar sağlığını destekleyebilen doğal bitkisel bileşikler olarak tanımlanıyor. Bu bileşiklerin, kalp-damar sisteminin daha sağlıklı çalışmasına katkı sağlayarak dolaşımı ve damar esnekliğini olumlu yönde etkileyebileceği ifade ediliyor. Uzmanlar, günlük yaklaşık 500 mg flavanol alımının kalp sağlığı açısından faydalı olabileceğini belirtiyor. Ancak araştırma, toplumun yalnızca yaklaşık yüzde 20’sinin bu seviyeye ulaşabildiğini ortaya koyuyor.

Hangi gıdalar daha fazla flavanol içeriyor?

Çalışmada bazı meyve ve sebzelerin flavanol açısından daha zengin olduğu belirlendi. Özellikle erik, böğürtlen, kiraz, yaban mersini, elma ve yeşil çay gibi gıdaların bu açıdan öne çıktığı kaydedildi. Araştırma verilerine göre bazı gıdaların flavanol içerikleri şu şekilde sıralandı: erik (450 mg), kızılcık (300 mg), böğürtlen (250 mg), yeşil çay (200 mg), kiraz (130 mg), elma (110 mg) ve çilek (90 mg). Ayrıca kakao içeriği yüksek bitter çikolatanın da flavanol açısından görece zengin olduğu, ancak sütlü çikolataya göre çok daha yüksek oranda bileşik içerdiği belirtildi.

“Ne yediğiniz kadar neyi seçtiğiniz de önemli”

Araştırmayı yöneten Dr. Javier Ottaviani, beslenmede yapılan küçük değişikliklerin bile flavanol alımını ciddi şekilde etkileyebileceğini ifade etti. Ottaviani, birçok kişinin sadece meyve ve sebze tüketmenin yeterli olduğunu düşündüğünü ancak asıl belirleyici faktörün tüketilen ürünlerin türü olduğunu söyledi. Uzman, “Aynı miktarda meyve ve sebze tüketmek her zaman aynı besinsel faydayı sağlamıyor. Seçimler toplam miktardan daha önemli olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlar: Bulgular umut verici ama kesin değil

Reading Üniversitesi’nden Prof. Gunter Kuhnle ise “günde 5 porsiyon” önerisinin halen geçerli olduğunu ancak hangi gıdaların tercih edildiğinin daha fazla önem kazandığını belirtti. Kuhnle, farklı meyve ve sebzelerin vitamin ve mineral dışında çok çeşitli biyolojik faydalar sunduğunu ifade etti. Öte yandan bazı uzmanlar, flavanol tüketimi ile kalp hastalıklarının doğrudan önlenmesi arasında kesin bir bağ kurulabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Glasgow Üniversitesi’nden Prof. Naveed Sattar, mevcut verilerin tansiyon üzerinde olumlu etkiler gösterebildiğini ancak kalp krizi ve felç riskinde net bir azalma kanıtlanmadığını söyledi.

Beslenme kılavuzları yeniden şekillenebilir

Araştırmada görev alan uzmanlar, beslenme kılavuzlarının gelecekte daha spesifik hale gelebileceğine dikkat çekiyor. Buna göre yalnızca meyve ve sebze tüketimi değil, bu gıdaların içerdiği biyolojik bileşenlerin de dikkate alınması gerektiği ifade ediliyor. British Heart Foundation ise en sağlıklı yaklaşımın, farklı türlerde meyve ve sebzeleri içeren dengeli bir beslenme modeli olduğunu belirtiyor. Uzmanlar, tek bir besine odaklanmak yerine çeşitliliğin kalp sağlığı açısından daha güvenilir bir strateji olduğunu vurguluyor.

Tıp dünyasında son yıllarda öne çıkan "uzun ömür tıbbı" yaklaşımı, yaşlanmanın kaçınılmaz etkilerini azaltmayı ve bireylerin yaşam kalitesini ileri yaşlarda da koruyabilmesini amaçlıyor. Ortalama yaşam süresinin giderek arttığı günümüzde uzmanlar, asıl hedefin daha uzun yaşamak değil, sağlıklı ve bağımsız bir yaşam sürdürmek olması gerektiğini vurguluyor. Özellikle Avrupa'nın en uzun yaşam süresine sahip ülkelerinden biri olan İspanya'da yürütülen çalışmalar, yaşlı nüfusun karşı karşıya olduğu sağlık sorunlarını yeniden gündeme taşıdı. Araştırmalar, insanların daha uzun yaşadığını ancak yaşamın son yıllarında kronik hastalıklar ve fonksiyon kayıplarının ciddi şekilde arttığını ortaya koyuyor.

Yaşam süresi uzuyor ancak sağlıklı geçirilen yıllar aynı hızda artmıyor

Modern tıptaki gelişmeler, sağlık hizmetlerine erişimin artması ve yaşam koşullarındaki iyileşmeler sayesinde dünya genelinde ortalama yaşam süresi yükselmeye devam ediyor. Ancak uzmanlar, yaşam süresindeki bu artışın her zaman yaşam kalitesine aynı ölçüde yansımadığı görüşünde birleşiyor. İspanya örneğinde ortalama yaşam süresi 84 yıla ulaşırken, 65 yaş sonrasındaki yılların önemli bir bölümünün kronik hastalıklar, hareket kısıtlılıkları veya bağımsız yaşam becerilerindeki kayıplarla geçtiği belirtiliyor. Bu durum, sağlık sistemlerini yalnızca hastalık tedavisine değil, yaşlanmanın etkilerini azaltacak önleyici uygulamalara yönelmeye zorluyor. Uzmanlara göre geleceğin sağlık politikaları, bireylerin yaşlılık dönemine daha güçlü ve daha sağlıklı girmesini sağlayacak stratejiler üzerine kurulacak.

Uzun ömür tıbbı nedir?

Uzun ömür tıbbı, insanların yalnızca daha uzun yaşamasını değil, yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde fiziksel ve zihinsel sağlıklarını koruyabilmesini hedefleyen bir tıp yaklaşımı olarak tanımlanıyor. Bu alan; genetik araştırmalar, beslenme bilimi, fiziksel aktivite, uyku düzeni, stres yönetimi ve teknolojik sağlık takip sistemlerini bir araya getiriyor. Amaç, yaşlanmanın biyolojik etkilerini daha iyi anlamak ve yaşa bağlı hastalıkların ortaya çıkmasını geciktirmek. Uzmanlar, uzun ömür tıbbının estetik uygulamalarla karıştırılmaması gerektiğini belirtiyor. Bu yaklaşımın temelinde, bireyin yaşam boyu sağlık durumunu koruyacak bilimsel yöntemler bulunuyor.

Sosyal medyadaki bilgi kirliliği risk oluşturuyor

Uzun ömür ve sağlıklı yaşlanma konularına yönelik ilginin artmasıyla birlikte sosyal medyada da çok sayıda içerik paylaşılmaya başlandı. Ancak uzmanlar, bilimsel temelden yoksun önerilerin ciddi sağlık riskleri oluşturabileceği konusunda uyarıyor. Son yıllarda yaygınlaşan "biohacking" akımları, insanların çeşitli yöntemlerle biyolojik performanslarını artırabileceklerini savunuyor. Buna rağmen birçok uygulamanın yeterli bilimsel kanıtla desteklenmediği belirtiliyor. Uzmanlar, sağlıklı yaşlanma konusunda bireylerin sosyal medya fenomenleri yerine sağlık profesyonellerine başvurmasının önemine dikkat çekiyor. Bilimsel araştırmalarla desteklenmeyen yöntemlerin uzun vadede yarardan çok zarar verebileceği ifade ediliyor.

Önleyici tıp anlayışı güç kazanıyor

Uzun ömür tıbbının merkezinde önleyici sağlık hizmetleri yer alıyor. Geleneksel sağlık sistemlerinde bireyler genellikle bir hastalık ortaya çıktıktan sonra sağlık kuruluşlarına başvururken, yeni yaklaşım hastalık oluşmadan önce riskleri azaltmayı amaçlıyor. Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku, stres yönetimi ve erken tarama programları bu yaklaşımın temel unsurları arasında bulunuyor. Uzmanlara göre kalp-damar hastalıkları, diyabet, demans ve bazı kanser türleri gibi yaşla ilişkili sağlık sorunlarının önemli bir bölümü erken müdahale sayesinde geciktirilebilir veya önlenebilir.

Akıllı cihazlar sağlık takibinde yeni dönem başlattı

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sağlık verilerinin takibi de günlük yaşamın bir parçası haline geldi. Akıllı saatler ve giyilebilir cihazlar sayesinde bireyler kalp ritimlerini, uyku düzenlerini, fiziksel aktivitelerini ve çeşitli biyolojik verilerini sürekli takip edebiliyor. Ancak uzmanlar, veri toplamanın tek başına yeterli olmadığını vurguluyor. Toplanan bilgilerin doğru yorumlanması ve kişiye özel değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Yanlış yorumlanan sağlık verilerinin bireylerde gereksiz kaygıya yol açabileceği, hatta bazı durumlarda sağlık takıntısını artırabileceği ifade ediliyor. Bu nedenle verilerin sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmesi öneriliyor.

Uzun ömür tıbbı geleceğin sağlık modeli olabilir

Nüfusun yaşlanması, birçok ülkenin sağlık sistemleri üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda yaşlı nüfus oranının daha da artacağını ve buna bağlı olarak sağlık harcamalarının yükseleceğini öngörüyor. Bu nedenle uzun ömür tıbbı, yalnızca bireysel sağlık açısından değil, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından da önem taşıyor. Bilim insanları, yaşlanmanın biyolojik mekanizmalarının daha iyi anlaşılmasıyla birlikte yaşa bağlı hastalıkların ortaya çıkışının geciktirilebileceğini düşünüyor. Araştırmacılara göre gelecekte sağlık politikalarının temel hedeflerinden biri, insanların yaşam sürelerini uzatmanın ötesinde, yaşlılık dönemlerini daha aktif, bağımsız ve kaliteli geçirmelerini sağlamak olacak. Bu nedenle uzun ömür tıbbı, önümüzdeki yıllarda sağlık sektörünün en hızlı gelişen alanlarından biri olarak görülüyor.

Uzmanlara göre bu durum, bağışıklık sisteminin ani duygusal tepkilerden doğrudan etkilendiğini ve vücudun geçici olarak dış etkenlere karşı daha savunmasız hale geldiğini gösteriyor.

Stres hormonları savunma sistemini baskılıyor

Araştırma ekibi, öfke anında devreye giren stres mekanizmalarının bu tabloyu açıklamada kritik rol oynadığını belirtiyor. Öfke sırasında salgılanan kortizol ve adrenalin gibi hormonlar, “savaş ya da kaç” tepkisini tetiklerken bağışıklık sistemi gibi bazı hayati fonksiyonları geçici olarak baskılıyor.

Araştırmanın başındaki uzman, elde edilen bulguların etkisini şu sözlerle özetledi:

“Öfkelendiğimizde vücut hızla kortizol ve adrenalin salgılar. Bu durum kısa süreli bir hazırlık hali yaratırken, bağışıklık sistemi baskılanır. Ancak verilerimiz, bu etkinin yalnızca anlık olmadığını; tek bir dakikalık yoğun öfkenin ardından vücudun yaklaşık 5 saat boyunca savunmasız kalabildiğini gösteriyor.”

Uzmanlardan öfke kontrolü uyarısı

Bilim insanları, özellikle enfeksiyon hastalıklarının yaygın olduğu dönemlerde öfke yönetiminin önemine dikkat çekiyor. Sık tekrarlayan öfke patlamalarının uzun vadede bağışıklık sistemini zayıflatabileceği ve hastalıklara yakalanma riskini artırabileceği ifade ediliyor.

Uzmanlar, ani öfke anlarında derin nefes egzersizleri yapılmasını, ortam değişikliğiyle zihnin sakinleştirilmesini ve tepki vermeden önce birkaç saniyelik bekleme (10 saniye kuralı) uygulanmasını öneriyor. Buna göre, kısa süreli bir duygusal kontrol bile vücudun biyolojik dengesini korumada önemli rol oynuyor.

Disiplinler arası çalışma: aptamer temelli yeni yaklaşım

Rusya Nörofizyoloji Enstitüsü, Burdenko Merkezi ve Lomonosov Üniversitesi’nden bilim insanları ve doktorların yer aldığı ekip, glioma tümörlerinin hem teşhisi hem de tedavisi için yenilikçi bir ilaç geliştirdi.

PET (pozitron emisyon tomografisi) ve BT (bilgisayarlı tomografi) tarayıcılarıyla entegre çalışabilen ilaç, radyoaktif izotoplara bağlanmış tek zincirli DNA ve RNA moleküllerinden oluşan aptamerler içeriyor. Bu yapı sayesinde tümör hücrelerinin daha hassas şekilde hedeflenmesi amaçlanıyor.

Tümör hücrelerini hedefleyen ve yayılımı engelleyen etki

Geliştirilen özel aptamerlerin, bilinen antitümör tedavileriyle uyumlu şekilde çalışarak doğrudan glioma hücrelerini hedef aldığı ifade edildi. En dikkat çekici özelliğinin ise, tümörlü hücrelerin sağlıklı dokulara yayılımını engelleyecek şekilde tasarlanması olduğu vurgulandı.

Yapılan ön çalışmaların yüksek başarı gösterdiği, ilacın etkinliğinin doğrulandığı bildirildi. Araştırma ekibi ayrıca patent başvurusu sürecine başladıklarını ve klinik deney hazırlıklarının sürdüğünü açıkladı.

Klinik süreç ve olası yeni dönem

Uzmanlara göre söz konusu gelişme, beyin tümörü tedavilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. İlacın klinik testlerden başarıyla geçmesi halinde, glioma tedavisinde daha hedefli ve etkili bir yaklaşımın mümkün olabileceği değerlendiriliyor.

Çalışmaya demansı olmayan 400’den fazla yaşlı birey katıldı. Katılımcılar yedi yıl boyunca takip edildi; bileklerine takılan aktivite izleyicilerle günlük hareket düzeyleri ölçüldü. Ayrıca MRI taramaları yapıldı ve Alzheimer riskiyle bağlantılı APOE-e4 gen testi uygulandı.

Elde edilen sonuçlara göre, gün içinde daha uzun süre oturan bireylerde bilişsel performansın daha hızlı gerilediği ve bazı beyin bölgelerinde hacim kaybı görüldüğü tespit edildi. Katılımcıların yaklaşık %90’ı önerilen haftalık 150 dakikalık fiziksel aktivite seviyesine ulaşmasına rağmen, uzun süreli oturma etkisinin devam ettiği belirlendi.

Uzmanlardan kritik uyarı

Çalışmanın başyazarı Dr. Marissa A. Gogniat, fiziksel aktivite düzeyi yüksek olsa bile hareketsiz kalma süresinin bağımsız bir risk faktörü olabileceğini belirtti. Gogniat, “Daha fazla hareketsiz davranış, daha büyük bilişsel gerileme ve sinirsel dejenerasyonla ilişkiliydi” dedi.

Araştırmacılardan Dr. David Hunter ise hareketsiz yaşamın beyinde genel inflamasyonu artırabileceğini ve bunun uzun vadede nörolojik etkiler yaratabileceğini ifade etti.

Oturma süresi ve beyin sağlığı ilişkisi

Bilim insanlarına göre uzun süre oturmanın beyin üzerindeki etkisi tam olarak açıklanabilmiş değil. Ancak olası mekanizmalar arasında artan inflamasyon, damar sağlığındaki değişiklikler ve öğrenme ile hafızayı etkileyen sinaptik plastisite kaybı yer alıyor.

Öte yandan, okuma ve kart oyunu gibi zihinsel olarak aktif kalınan oturma aktivitelerinin, televizyon izlemek gibi pasif davranışlara göre daha faydalı olabileceği belirtiliyor.

Ne yapılmalı?

Uzmanlar, beyin sağlığını korumak için yalnızca spor yapmanın yeterli olmadığını, gün içindeki oturma sürelerinin de bölünmesi gerektiğini vurguluyor. Kısa yürüyüşler, sık mola verme ve aktif kalma alışkanlıkları riskin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Ayrıca yüksek tansiyon, diyabet, işitme kaybı, sigara ve alkol kullanımı gibi diğer risk faktörlerinin kontrol altına alınmasının da demans riskini düşürmede önemli olduğu belirtiliyor.

Araştırma, Alzheimer’ı önleyecek tek bir çözüm olmadığını, sağlıklı yaşamın bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini bir kez daha ortaya koyuyor.