Testin amacı ve çalışma sistemi

Elecsys pTau217 testi, kandaki pTau217 protein seviyesini ölçerek Alzheimer hastalığıyla ilişkili beyin değişimlerini tespit etmeyi hedefliyor. Testte yüksek pTau217 seviyesi, beyinde Alzheimer ile ilişkilendirilen amiloid plaklarının bulunma ihtimaline güçlü bir işaret olarak kabul ediliyor. Düşük sonuç ise hastalığın olasılığının düşük olduğunu göstererek ileri tetkik ihtiyacını azaltabiliyor. Bu sayede beyin görüntüleme ya da beyin omurilik sıvısı analizi gibi daha invaziv yöntemlere gerek kalmadan ön değerlendirme yapılabiliyor.

Tanı sürecinde yeni dönem

Roche yetkilileri, testin hem birinci hem de ikinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanılabileceğini ve aile hekimlerinin hastaları daha hızlı şekilde uzmanlara yönlendirmesine imkân sağlayacağını belirtiyor. Roche Diagnostics CEO’su Matt Sause, mevcut tanı süreçlerinin uzun ve zorlayıcı olduğunu vurgulayarak, kan temelli bu yöntemin erken müdahale açısından önemli bir adım olduğunu ifade etti. Testin yaygınlaşmasıyla birlikte hem hastaların tanı sürecinin hızlanması hem de sağlık sistemlerindeki yükün azalması bekleniyor.

Alzheimer vakalarında artış

Alzheimer, demans vakalarının yüzde 60 ila 80’ini oluşturan en yaygın hastalık olarak biliniyor. Avrupa Birliği’nde 60 yaş üstü demans vakalarının sayısı yıllar içinde hızla artış gösterdi. OECD verilerine göre 2000 yılında 5,9 milyon olan vaka sayısı 2018’de 9,1 milyona yükselirken, bu sayının 2030’da 13,4 milyona, 2050’de ise yaklaşık 18,7 milyona ulaşması öngörülüyor. Uzmanlar, erken tanı yöntemlerinin bu artan hasta yükü açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtiyor.

Şirketlerden açıklama

Eli Lilly and Company yöneticisi Carole Ho, Alzheimer hastalığında erken tanının hem hastalar hem de aileleri için sürecin en önemli adımı olduğunu ifade etti. Ho, zamanında konulan tanının bakım sürecini doğrudan etkilediğini ve hastalığın yönetiminde belirleyici rol oynadığını söyledi.

Bilim insanları, depresyonun yalnızca ruh halini değil, bağışıklık sistemi üzerinde de izler bıraktığını ortaya koyan yeni bir araştırma yayımladı.

Hücrelerde yaşlanma izi

ScienceAlert’te yer alan çalışmaya göre, kandaki bazı bağışıklık hücrelerinde görülen biyolojik yaşlanma belirtileri ile depresyon arasında güçlü bir ilişki tespit edildi.

Araştırmanın detayları

440 kadının kan örneklerinin incelendiği çalışmada, özellikle monosit adı verilen hücrelerde yaşlanma hızının depresyon belirtileriyle arttığı görüldü. Umutsuzluk ve zevk kaybı gibi belirtiler en güçlü bağlantıyı gösterdi.

Uzman değerlendirmesi

Araştırmacılar, bulguların depresyonun gelecekte biyolojik testlerle daha erken tespit edilebileceğine işaret ettiğini belirtti. Ancak çalışmanın henüz kesin bir tanı yöntemi olmadığı vurgulandı.

Ölüm riskinde yüzde 47 düşüş

Lancet’te yayımlanan çalışmaya göre, günde 2 bin adım atanlara kıyasla 7 bin adım atan bireylerde tüm nedenlere bağlı ölüm riski yüzde 47 oranında azalıyor. Bu oran, yürüyüşün genel sağlık üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koyuyor.

Hastalık riskleri azalıyor

Araştırma sonuçlarına göre 7 bin adım, kardiyovasküler hastalık riskini yüzde 25, kanser kaynaklı ölümleri yüzde 37 ve diyabet riskini yüzde 14 oranında düşürüyor. Ayrıca demans ve depresif semptomlarda da belirgin azalma görülüyor.

Etki 7 binden sonra da sürüyor

Çalışmada, adım sayısı arttıkça sağlık faydasının devam ettiği ancak 7 bin adım sonrası artışın daha sınırlı bir düzeyde seyrettiği belirtildi. Bu eşik, “kritik sağlık noktası” olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlardan basit öneri

Uzmanlar, yoğun spor programları yerine günlük yürüyüş alışkanlığının bile önemli sağlık kazanımları sağladığını vurguluyor. Düzenli yürüyüşün kalp sağlığı, ruh hali ve yaşam süresi üzerinde doğrudan etkili olduğu ifade ediliyor.

Yetkililer, söz konusu virüsün şu ana kadar insanlara bulaştığına dair herhangi bir vakaya rastlanmadığını vurguladı. Açıklamada, mevcut bulguların dikkatle takip edildiği ve durumun bilimsel çalışmalarla izlenmeye devam edildiği belirtildi.

“Salgın riski düşük seviyede”

Bakanlık yetkilileri, elde edilen ilk verilere göre yeni koronavirüs türünün insanlarda hastalık oluşturma ve bulaşma potansiyelinin, Kovid-19’a kıyasla çok daha düşük olduğunu ifade etti.

Ayrıca mevcut durumda herhangi bir salgın riski bulunmadığı ve durumun “düşük risk seviyesi”nde değerlendirildiği açıklandı. Bilim insanlarının ise virüsün özelliklerini daha detaylı incelemeyi sürdürdüğü bildirildi.

DSÖ Genel Direktörü Tedros, mevcut değerlendirmelere göre küresel sağlık riskinin düşük seviyede olduğunu belirterek şimdiye kadar 3 ölüm dahil toplam 11 vaka bildirildiğini açıkladı. Vakaların tamamının MV Hondius gemisindeki yolcu ve mürettebat arasında görüldüğünü ifade eden Tedros, 11 vakadan 9’unun Andes virüsü olarak doğrulandığını, diğer 2 vakanın ise muhtemel vaka olarak değerlendirildiğini söyledi.

Tedros, şüpheli ve doğrulanmış vakaların daha fazla bulaşma riskini azaltmak amacıyla sıkı tıbbi gözetim altında izole edildiğini kaydetti.

“Yolcular arasında yoğun temas vardı”

Gazetecilerin “Daha fazla hantavirüs vakası olur mu?” sorusunu yanıtlayan Tedros, MV Hondius gemisinde ilk vakanın 24-25 Nisan tarihlerinde doğrulandığını hatırlattı.

Virüsün kuluçka süresinin 4 ila 8 hafta arasında olduğunu belirten Tedros, şu ifadeleri kullandı:

“Enfeksiyon doğrulanmadan önce yolcular arasında yoğun temas olduğu için daha fazla hantavirüs vakası bekliyoruz.”

Tedros ayrıca şu açıklamalarda bulundu:

“Ülkelere protokollerimizi zorla uygulattıramayız, yalnızca tavsiye ve önerilerde bulunabiliriz”

“Bildiğimiz kadarıyla gemiden inen yolcuların yeri tespit edildi”

“Daha büyük bir hantavirüs salgınının başlangıcını gördüğümüze dair hiçbir işaret yok”

İspanyol hastanın durumu açıklandı

İspanya Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, hantavirüs testi pozitif çıkan İspanyol hastada ateş ve nefes darlığı görüldüğü ancak belirgin bir klinik kötüleşme yaşanmadığı bildirildi.

Sanchez: “Bu dünya daha fazla egoizm kaldırmaz”

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise MV Hondius yolcu gemisine yardım etmenin hükümet açısından hem yasal hem de ahlaki bir sorumluluk olduğunu söyledi.

“Bu dünya daha fazla egoizm kaldırmaz. Dayanışma gerekiyor” diyen Sanchez, şu ifadeleri kullandı:

“150 turist ve onların aileleri hayatlarının en kötü zamanını geçiriyordu. Yardım etmemiz yasal ve ahlaki sorumluluğumuzdu. Aynı zamanda tüm dünyaya İspanya'nın uluslararası hukuk, çok ulusluluk ve uluslararası taahhütlere bağlılığını göstermemiz açısından önemliydi”

Sanchez, hantavirüs krizinin henüz sona ermediğini belirterek tüm vakaların ve yolcuların durumunun yakından takip edildiğini ifade etti.

“Bundan sonra siyasi sorumluluk, yolcuların gönderildiği her ülkededir. İspanya hükümeti olarak Madrid'de askeri hastanede bulunan İspanyol yolcuların gelişimini izlemeye devam edeceğiz. İlk PCR testleri yapıldı. 7-8 gün sonra ikinci testler yapılacak. İspanyol halkının kamu sağlığını garanti etmek için gerekli tüm adımlar atılacak.”

Hastane yönetiminin açıklaması

Radboudumc Nijmegen Üniversite Hastanesi yönetim kurulu başkanı Bertine Lahuis, yaşanan sürecin ardından yaptığı değerlendirmede, olaydan duyulan üzüntünün paylaşıldığını ifade etti. Lahuis, yaşanan durumun tüm aşamalarıyla inceleneceğini ve benzer bir tablonun tekrar etmemesi için gerekli düzenlemelerin yapılacağını söyledi. Karantina altına alınan 12 sağlık çalışanının risk düzeyinin düşük olduğu değerlendirilse de, sürecin kontrollü şekilde yürütülmesi amacıyla 6 haftalık izleme sürecine alındıkları bildirildi. Hastanın da aynı şekilde izole edildiği aktarıldı.

MV Hondius’tan tahliye edilen yolcular

Hantavirüs vakalarının tespit edildiği MV Hondius kruvaziyer gemisinden tahliye edilen son yolcu grubu 10 Mayıs 2026’da Hollanda’ya ulaştı. Tenerife Güney Havalimanı’ndan kalkan iki uçuşla Eindhoven Havalimanı’na iniş yapıldı. Uçuşlardan birinde çoğunluğu gemi personeli olan 17 Filipinli, bir Hollandalı ve bir Alman yolcu yer aldı. Ayrıca bir İngiliz doktor ile iki epidemiyolog da aynı uçakta bulundu. Yolcuların iniş sonrası terminale geçişleri kontrollü şekilde gerçekleştirildi.

Salgın süreci ve vaka durumu

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre gemi bağlantılı süreçte en az yedi kişide hantavirüs tespit edildiği, bir vakanın ise şüpheli olarak değerlendirildiği açıklandı. Üç kişinin ise virüs nedeniyle hayatını kaybettiği bildirildi. Hantavirüse karşı geliştirilen bir aşı veya doğrudan tedavi bulunmuyor. Buna rağmen hastalığın genel toplum riski açısından düşük seviyede seyrettiği ve diğer büyük salgınlarla aynı kategoride değerlendirilmemesi gerektiği ifade ediliyor. Hollanda bandıralı MV Hondius kruvaziyer gemisinin pazar akşamı Rotterdam Limanı’na yanaştırılması planlanıyor. Limana ulaşmasının ardından gemide kapsamlı dezenfeksiyon ve temizlik işlemlerinin yapılacağı belirtildi.

Uyku sırasında yaşanan ve halk arasında “karabasan” olarak bilinen durumun, doğaüstü değil tamamen nörolojik bir süreç olduğu bilimsel çalışmalarla ortaya kondu. Uzmanlara göre bu durum, uyku evreleri arasındaki geçiş hatasından kaynaklanıyor.

Bilimsel açıklama

Modern tıp literatüründe “uyku felci” olarak adlandırılan bu durumun, REM uykusu sırasında ortaya çıkan bir senkronizasyon bozukluğu olduğu belirtildi. Bu evrede beyin rüya sırasında vücudun hareket etmesini engellerken, uyanıklık anında bu sistemin geçici olarak devam etmesi hareket kaybına yol açıyor.

Beyin süreci

Araştırmalara göre REM uykusu sırasında kaslar geçici olarak devre dışı kalıyor. Kişi bu evreden uyanırken bilincin açılması ancak kas kontrolünün geri gelmemesi, yoğun korku ve baskı hissine neden oluyor.

Harvard Üniversitesi’nden psikolog Richard McNally, bu süreçte beynin tehdit algılama merkezinin aşırı aktif hale geldiğini ve bu nedenle halüsinasyonların oluşabileceğini belirtiyor.

Uzman görüşleri

California Üniversitesi’nden nörobilimci Baland Jalal ise beynin bu durumda mantıklı bir açıklama üretmeye çalıştığını, göğüs baskısı hissinin ise kas kontrolündeki geçici değişimlerden kaynaklandığını ifade ediyor.

University of Pennsylvania uzmanları ise düzensiz uyku, stres ve sırt üstü yatış pozisyonunun uyku felcini tetikleyen en önemli faktörler arasında yer aldığını vurguluyor.

Tetikleyici faktörler

Uzmanlara göre uyku düzeninin bozulması, yoğun stres ve yetersiz uyku bu durumun görülme sıklığını artırıyor. Karabasan olarak bilinen deneyimin tamamen biyolojik bir süreç olduğu özellikle vurgulanıyor.

Çöl tozu ve polen birleşince şikâyetler artıyor

Meteorolojik tahminlere göre Sahra Çölü kaynaklı ince toz partikülleri hafta boyunca Türkiye üzerinde etkili olacak. Uzmanlar, polenlerle birleşen bu partiküllerin alerjik rinit ve astım gibi hastalıklarda semptomları artırabileceğini ifade ediyor. Burun akıntısı, gözlerde kaşıntı ve hapşırık gibi belirtilerin daha şiddetli görülebileceği belirtiliyor.

Hassas gruplar için dışarı çıkmayın uyarısı

Uzmanlar, astım, bronşit ve KOAH hastalarının yanı sıra yaşlılar ve çocukların risk altında olduğunu vurguluyor. Zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmaması gerektiği belirtilirken, dışarı çıkılması durumunda maske kullanımı öneriliyor.

Hijyen ve korunma önlemleri önemli

Eve dönüşte kıyafet değişimi, yüz ve saç temizliği yapılması gerektiği ifade edilirken, polen yoğun saatlerde pencerelerin kapalı tutulması tavsiye ediliyor. Araçlarda ise polen filtreli klima kullanımının önemine dikkat çekiliyor.

Çöl tozunun doğaya faydası var

Uzmanlar, çöl tozunun demir ve fosfor gibi mineraller içerdiğini ve ekosistem için faydalı olduğunu belirtse de insan sağlığı açısından dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

SEO Başlık:

Gemideki semptomlar “anksiyete” olarak değerlendirildi

The Guardian’ın aktardığına göre, İspanya Sağlık Bakanı Javier Padilla Bernáldez, Fransız yolcunun gemide öksürük ve halsizlik şikâyeti yaşadığını, ancak ateşinin bulunmaması nedeniyle hantavirüs şüphesiyle değerlendirilmediğini söyledi. Padilla, sağlık çalışanlarının belirtileri stres ve anksiyete kaynaklı gördüğünü ifade etti.

DSÖ: Yolcunun durumu çok kritik

Dünya Sağlık Örgütü, tahliye edilen Fransız yolcunun durumunun “çok kritik” olduğunu duyurdu. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, İspanya’ya desteklerinden dolayı teşekkür ederek, yolcuların kabul edildiği ülkelerde toplum açısından büyük bir risk bulunmadığını söyledi.

Hantavirüs vakalarında bilanço ağırlaşıyor

Hantavirüs vakalarının görüldüğü Hollanda bandralı MV Hondius adlı gemi, yolcuların tahliye edilmesinin ardından dezenfeksiyon işlemleri için Rotterdam’a doğru hareket etti. Gemide 26 mürettebat üyesi ve iki sağlık çalışanının kaldığı belirtildi.

Salgın sürecinde gemide hayatını kaybedenlerin sayısının 3’e yükseldiği öğrenildi. Tenerife’den tahliye edilen bir Fransız ve bir ABD’li yolcunun da ülkelerine döndükten sonra hantavirüs testlerinin pozitif çıktığı açıklandı.

Uzmanlardan hantavirüs uyarısı

Uzmanlar, çoğunlukla kemirgenlerden bulaşan hantavirüsün ateş, kas ağrısı ve solunum yetmezliği gibi ciddi belirtilere yol açabileceğini belirtiyor. Virüsün bazı vakalarda iç kanama ve böbrek yetmezliğine neden olabildiği ifade ediliyor.

Yüksek faktör yanılgısı

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hatice Uce Özkol, SPF 30 ve üzeri güneş koruyucuların yeterli koruma sağladığını belirterek, SPF 90 ya da 100 gibi yüksek değerlerin sanıldığı kadar avantaj sağlamadığını ifade etti.

Sahte ürün tehlikesi

Uzmanlar, internet ve aktarlardan temin edilen sahte güneş kremlerinin ciddi cilt problemlerine yol açabileceğini vurguladı. Bu ürünlerin bazı vakalarda yoğun bakım tedavisine kadar uzanan ağır sağlık sorunlarına neden olduğu bildirildi.

Eczane uyarısı

Güneş kremi seçiminde dermatolog önerisinin ve eczane ürünlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten uzmanlar, cilt tipine uygun ürün kullanılmasının önemine dikkat çekti. Yanlış ürün kullanımının lekelenme, erken yaşlanma ve kalıcı cilt hasarına yol açabileceği ifade edildi.

Etkinlik tarihi ve güzergah

İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü ile Yeşilay İzmir Şubesi iş birliğinde organize edilen “Yeşilay Sağlıklı Yaşam Bisiklet Turu”, 13 Mayıs 2026 tarihinde gerçekleştirilecek. Etkinlik, Şehit Polis Demet Sezen Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi bahçesinden başlayarak Efes ve Selçuk güzergahında devam edecek.

Öğrenciler için farkındalık programı

Etkinlik kapsamında öğrenciler sadece bisiklet sürüşü gerçekleştirmeyecek. Aynı zamanda güvenli bisiklet kullanımı, nefes çalışmaları, takım oyunları ve bilgi yarışmaları gibi çeşitli etkinliklerle aktif bir gün geçirecek. Programda çevre temizliği faaliyetleri de yer alacak.

Sağlıklı yaşam vurgusu

Organizasyonun temel amacı, gençlerde hareketli yaşam alışkanlığını artırmak ve çevre bilincini güçlendirmek olarak açıklandı. Katılımcı öğrencilerin doğa ile iç içe bir deneyim yaşarken sağlıklı yaşam konusunda da bilinç kazanması hedefleniyor.

Uzmanlar, tek bir gece uykusuz kalmanın bile beyin sağlığı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini belirtti. Yapılan araştırmalar, uyku eksikliğinin uzun vadeli nörolojik riskleri artırabileceğini ortaya koydu.

Araştırma sonucu

Nijerya’daki Ibadan Üniversitesi araştırmacıları, kronik uyku eksikliğinin beyinde geri dönülemez hasarlara yol açabileceğini tespit etti. Çalışmada, uyku sırasında beynin zararlı proteinleri temizleyen lenfatik sisteminin devre dışı kaldığı belirtildi.

Beyinde toksik birikim

Araştırmaya göre uykusuzluk, beyinde toksik protein birikimine neden oluyor. Bu durumun özellikle Alzheimer gibi nörolojik hastalıkların gelişim riskini artırabileceği ifade ediliyor.

Uzman uyarısı

Uzmanlar, günde yedi saatten az uyumanın bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini vurguluyor. Sağlıklı bir uyku düzeninin, beyin sağlığını korumada kritik bir rol oynadığı belirtiliyor.

Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Mehmet Ceyhan, Hantavirüs ile ilgili son gelişmeleri değerlendirerek virüsün pandemi riskine ilişkin açıklamalarda bulundu.

Gelişmeler

Son dönemde hantavirüs vakalarında artış olduğu yönündeki iddialar kamuoyunda endişe yaratırken, uzman isim konuya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Açıklamalar

Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, hantavirüsün mevcut koşullarda COVID-19 benzeri bir küresel salgına dönüşme ihtimalinin bilimsel veriler ışığında ele alınması gerektiğini ifade etti. Vakaların seyri ve bulaş dinamiklerinin yakından takip edildiğini belirtti.

Risk değerlendirmesi

Ceyhan, hantavirüsün belirli bölgelerde görülebilen bir enfeksiyon olduğunu ancak pandemi oluşturacak düzeyde yayılım kapasitesine ilişkin net bir tablo bulunmadığını vurguladı. Sürecin sağlık otoriteleri tarafından izlenmeye devam ettiğini aktardı.

Prof. Dr. Canan Karatay, “Neler Oluyor Hayatta” programında yaptığı açıklamalarla gündeme damga vurdu. Beslenme alışkanlıklarından zayıflama yöntemlerine, aralıklı oruçtan güneş kremi kullanımına kadar birçok konuda dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

Programda açıklamalar

Hakan Ural ve Ferda Yıldırım’ın sunduğu programda konuşan Karatay, doğru bilinen pek çok yanlışın olduğunu söyledi. Batı tipi beslenmenin hastalıkları artırdığını savunan Karatay, işlenmiş gıdaların ciddi sağlık riskleri taşıdığını ifade etti.

Beslenme uyarısı

Hamburger, şekerli içecekler ve paketli gıdaların sağlık açısından zararlı olduğunu belirten Karatay, bu ürünlerden uzak durulması gerektiğini vurguladı. Çin tuzu ve katkı maddelerinin birçok hazır gıdada bulunduğunu söyleyerek doğal beslenmenin önemine dikkat çekti.

Zayıflama iğneleri

Son dönemde yaygınlaşan zayıflama iğnelerini eleştiren Karatay, bu yöntemlerin geçici etki sağladığını ancak vücut üzerinde ciddi olumsuz sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Obezite tedavisinde kullanılan bazı uygulamaların risklerine değindi.

Aralıklı oruç

Aralıklı oruç sistemine de karşı çıkan Karatay, bunun bilimsel bir temele dayanmadığını savundu. Günde iki öğünün yeterli olduğunu belirterek doğal beslenmenin önemini vurguladı. Ara öğün kavramının ise gıda endüstrisinin yönlendirmesi olduğunu ifade etti.

Birleşik Krallık’ta çocuklarda boy artışı ve tartışmalı nedenler

Oxford Üniversitesi ve University College London araştırmacıları tarafından yürütülen ve Journal of Epidemiology & Community Health dergisinde yayımlanan çalışma, İngiltere, İskoçya ve Galler’de çocukların ortalama boyunun son 20 yılda arttığını ortaya koydu.

Araştırmaya göre İngiltere’de 11 yaşındaki erkek çocukların ortalama boyu:

• 2009/10’da 145 cm
• 2019/20’de 145,7 cm
• 2020/21 pandemi döneminde 146,5 cm
• 2023/24’te ise 146,4 cm

Kız çocuklarında da benzer bir artış eğilimi görüldü:

• 2009/10’da 145,8 cm
• 2019/20’de 146,6 cm
• Pandemi döneminde 148 cm
• 2023/24’te 147,5 cm

Ancak araştırmacılar bu artışın “sağlıklı gelişim göstergesi” olmadığını özellikle vurguluyor. Bulgulara göre boydaki artış, özellikle yoksul çocuklar arasında artan obezite oranları ve derinleşen sosyoekonomik eşitsizliklerle paralel ilerliyor.

Pandemi etkisi: fiziksel aktivite düştü, obezite arttı

Çalışmada COVID-19 pandemisi süreci kritik bir kırılma noktası olarak gösteriliyor. Okulların kapanması, evde kalma süreci ve hareket kısıtlamaları çocukların günlük fiziksel aktivitesini ciddi biçimde azalttı.

Araştırmacılara göre bu süreç:

• daha hareketsiz yaşam tarzını,
• sağlıksız beslenmeye yönelimi,
• özellikle düşük gelirli ailelerde hazır gıda tüketimini artırdı.

Sonuç olarak, yoksun bölgelerde çocukluk çağı obezitesi belirgin şekilde yükseldi. İngiltere’nin en yoksul bölgelerinde yaşayan 11 yaşındaki erkek çocuklarda fazla kilolu veya obez oranı:

• 2009/10’da %37,7
• 2023/24’te %43,3 seviyesine çıktı.

Obezite Avrupa’da neden yayılıyor?

Dünya Sağlık Örgütü verileri, Avrupa genelinde çocukluk çağı obezitesinin uzun vadeli bir artış trendinde olduğunu doğruluyor.

DSÖ Avrupa Bölgesi’nde (yaklaşık 50 ülke) 5–19 yaş aralığında obezite oranı:

• 1990’da %3,8
• 2022’de %8

Birleşik Krallık’ta ise artış daha sert:

• 1990’da %4,5
• 2022’de %11,3

Bu oran, Birleşik Krallık’ı Avrupa’nın en büyük ekonomileri arasında zirveye taşıdı. Karşılaştırma yapıldığında:

• İspanya: %10,5
• İtalya: %9,6
• Almanya: %8,5
• Fransa: %4,1

Avrupa’da DSÖ verilerine göre en yüksek oran ise Macaristan’da görülüyor: %14,8. Onu Kıbrıs (%14,1) ve Finlandiya (%12,7) izliyor.

Eşitsizlikler belirleyici rol oynuyor

Araştırma, yalnızca sağlık eğilimlerine değil, gelir ve yaşam koşullarına da dikkat çekiyor. Çoklu Yoksunluk Endeksi verilerine göre “yoksunluk”, gelir, eğitim, sağlık, istihdam, suç oranı ve konut koşullarını birlikte değerlendiriyor.

Araştırmacılar, özellikle düşük gelirli bölgelerde çocukların:

• sağlıksız gıdaya daha kolay eriştiğini,
• sağlıklı beslenme seçeneklerinin sınırlı olduğunu,
• fiziksel aktivite alanlarının daha az bulunduğunu belirtiyor.

Bu nedenle, en yoksul ve en varlıklı bölgeler arasındaki boy farkı bazı gruplarda kapanırken, bunun arkasında sağlık eşitliği değil, obezite artışı olabileceği vurgulanıyor.

Uzmanlar uyarıyor: “Boy artışı sağlıklı bir gösterge değil”

Araştırmayı yürüten bilim insanları, ortalama boydaki artışın yanlış yorumlanmaması gerektiğini özellikle belirtiyor. Andrew Moscrop ve ekibine göre bu tablo, çocukların daha sağlıklı büyüdüğünü değil, beslenme ve yaşam tarzı dengesizliklerinin değiştiğini gösteriyor.

Özellikle pandemi sonrası dönemde:

• fiziksel aktivite düşüşü,
• ekran süresinin artması,
• ekonomik eşitsizliklerin derinleşmesi

çocuk sağlığı üzerinde kalıcı etkiler bırakmış durumda.

Avrupa’nın önündeki tablo

Uzmanlara göre Avrupa’da çocukluk çağı obezitesi yalnızca sağlık sistemiyle ilgili bir sorun değil, aynı zamanda sosyal politika meselesi. Gıda erişimi, kent planlaması, okul beslenme programları ve gelir eşitsizliği gibi alanlar doğrudan belirleyici rol oynuyor Mevcut veriler, önlem alınmadığı takdirde çocukluk çağı obezitesinin Avrupa’da daha da yayılabileceğine işaret ediyor.

Salgın nedeniyle gemide bulunan yolcuların sağlık durumları yakından takip edilirken, yolcular arasında Türk YouTuber Ruhi Çenet’in de yer aldığı ortaya çıktı.

Belgesel çekimi için gemideydi

Ruhi Çenet’in, belgesel çekimi amacıyla söz konusu yolculuğa katıldığı öğrenildi. Çenet, daha önce yaptığı açıklamada yolculuğun 24’üncü gününde gemiden ayrıldığını belirtmişti.

Gemide yaşanan hantavirüs vakalarının ardından sosyal medyada Çenet’in de virüse yakalandığı ve test sonucunun pozitif çıktığı yönünde iddialar gündeme geldi.

İddialara sosyal medyadan yanıt verdi

Hakkında çıkan haberlerin ardından sosyal medya hesabından açıklama yapan Ruhi Çenet, kamuoyunda yayılan bilgilerin gerçeği yansıtmadığını ifade etti.

Karantinada olduğunu belirten Çenet, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Hakkımda çok fazla yanlış bilgi yayılmaktadır. Hastalık belirtim yoktur. Sağlık Bakanlığı ile iletişim halindeyim."

Çenet’in açıklamasıyla birlikte, pozitif test iddialarına doğrudan yanıt verilmiş oldu. Şu ana kadar resmi makamlar tarafından Çenet’in hantavirüs test sonucuna ilişkin doğrulanmış bir açıklama yapılmadı.

3 vatandaş ambulans uçakla getirildi

Sağlık Bakanlığı, gemide bulunan 3 Türk vatandaşının ambulans uçakla yurda getirildiğini ve yakın takip ile izolasyon süreçlerinin başlatıldığını açıkladı.

Test sonuçları negatif çıktı

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, getirilen vatandaşlardan alınan numunelerin sonuçlarının negatif çıktığı bildirildi. Vatandaşların önerilen süre boyunca karantinada tutulacağı ifade edildi.

Klinik belirti yok

Açıklamada ayrıca, yapılan izlemelerde şu ana kadar 5 kişide herhangi bir klinik belirti veya semptoma rastlanmadığı bilgisi paylaşıldı.

Yıllar süren bekleyişten mutlu habere

ABD’nin New Jersey eyaletinde yaşayan Penelope ve eşi Samuel, yaklaşık iki buçuk yıl süren tedavi ve denemelerin ardından hamilelik haberi aldı. Penelope, doktorundan gelen telefonla hayatlarının değiştiğini anlatırken, yaşadıkları sürecin hem duygusal hem de tıbbi açıdan oldukça zorlu olduğunu ifade etti. Samuel’in Klinefelter sendromu taşıdığı, yani fazladan bir X kromozomuna sahip olduğu belirtildi. Bu durum, çoğu erkekte sperm üretiminin çok düşük olmasına ya da hiç olmamasına neden oluyor. Azospermi olarak bilinen bu tablo, erkek kısırlığı vakalarının yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyor.

Yapay zekayla “gizli sperm” avı

Çiftin gebelik şansı, Columbia Üniversitesi’nde geliştirilen “STAR” adlı yapay zeka destekli sistem sayesinde mümkün oldu. Sistem, meni örnekleri içinde normal mikroskoplarla tespit edilmesi son derece zor olan sperm hücrelerini analiz ederek bulabiliyor. Uzmanlara göre azospermi vakalarında bazen tüm örnekte yalnızca tek bir sperm bulunabiliyor. Bu da klasik yöntemlerle taramayı neredeyse imkânsız hale getiriyor. Yapay zeka ise binlerce görüntüyü saniyeler içinde analiz ederek bu “nadir hücreleri” yakalayabiliyor. Columbia Üniversitesi Doğurganlık Merkezi Direktörü Zev Williams, sistemin etkisini şu sözlerle anlattı: “Daha önce göremediğimiz bir şeyi artık tespit edebiliyoruz. Bir örnekte tek bir sperm bile varsa, onu bulabiliyoruz.”

Yıldızlardan ilham alan teknoloji

STAR sisteminin fikri, aslında astronomiden ilham alınarak geliştirildi. Modern teleskopların gökyüzünden devasa veri toplaması ve bu verilerin yapay zekayla analiz edilmesi, araştırmacılara benzer bir yöntemi sperm hücreleri için kullanma fikrini verdi. Sistem, mikroakışkan çipler üzerinde saniyede yüzlerce görüntü tarayarak çalışıyor. Yapay zeka, hücreleri gerçek zamanlı olarak tanımlıyor ve robotik sistem sayesinde sağlıklı sperm hücreleri zarar görmeden ayrıştırılıyor.

İlk başarı ve umut veren sonuçlar

STAR sistemiyle yapılan ilk uygulamalardan birinde, yıllardır çocuk sahibi olamayan bir çiftin gebeliği başarıyla gerçekleşti. O günden bu yana sistem, yüzlerce hastada test edildi ve vakaların yaklaşık yüzde 30’unda sperm tespit edilmesini sağladı. Araştırma ekibine göre bu oran, daha önce kullanılan klasik yöntemlere kıyasla çok daha yüksek bir başarıya işaret ediyor.

Kısırlık tedavisinde yapay zeka dönemi

Uzmanlar, yapay zekanın yalnızca sperm bulma değil; yumurta seçimi, embriyo değerlendirme ve hormon dozlarının belirlenmesi gibi tüp bebek tedavisinin birçok aşamasında da kullanılmaya başlandığını belirtiyor. Ancak bilim insanları, bu teknolojinin henüz erken aşamada olduğunu ve daha geniş klinik çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini vurguluyor. Warwick Üniversitesi’nden kadın doğum uzmanı Siobhan Quenby, umut verici gelişmelere rağmen temkinli olunması gerektiğini belirterek şunları söyledi: “Bu tür yenilikler heyecan verici, ancak geniş ölçekli çalışmalar olmadan sonuçların genellenmesi doğru olmaz.”

“Umut hiç olmadığı kadar gerçek”

Tüm bilimsel belirsizliklere rağmen teknoloji, özellikle çocuk sahibi olma umudunu kaybetmiş çiftler için yeni bir kapı aralıyor. Samuel ise yaşadığı deneyimi şöyle özetliyor: “Daha önce hiç umudumuz yoktu. Şimdi ise sadece bir çocuk değil, belki gelecekte bir çocuk daha olabileceğini bile düşünüyoruz.” Yapay zekanın üreme tıbbına girişi, yalnızca teknik bir gelişme değil; aynı zamanda yıllardır bekleyen binlerce çift için yeni bir umut anlamına geliyor.

“Deneyim, davranış değişimini tetikliyor”

2017’de yapılan bir çalışmada LSD, psilosibin ve benzeri psikedelik maddelerle deneyim yaşayan kişilerin önemli bir kısmının sigara tüketimini azalttığı ya da tamamen bıraktığı bildirildi. Araştırmalara göre bu değişimin temelinde yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda psikolojik bir dönüşüm yatıyor. ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi’nden psikiyatri ve davranış bilimleri uzmanı Matthew Johnson, bu süreci şöyle değerlendiriyor: “Deneyimin büyüklüğü, sigarayı bırakmanın daha önce aşılmaz görünen psikolojik engelini gölgede bırakıyor.” Katılımcıların çoğu, yaşadıkları deneyim sonrasında yaşam önceliklerinin değiştiğini, sigaranın artık hayatlarında anlamını yitirdiğini ifade ediyor.

Klinik araştırmalar umut veriyor

Psilosibin üzerine yapılan en kapsamlı çalışmalardan birinde, tek doz psilosibin ile birlikte uygulanan konuşma terapisi, klasik nikotin bantlarıyla yapılan tedaviyle karşılaştırıldı. Mart 2026’da yayımlanan sonuçlara göre psilosibin alan katılımcıların sigarayı bırakma oranı, nikotin bandı kullananlara göre belirgin şekilde daha yüksek çıktı. Altı ay sonunda psilosibin grubundaki kişilerin yaklaşık yarısı sigarayı bırakmış durumda kalırken, nikotin bandı grubunda bu oran çok daha düşük seviyede kaldı. Araştırmacılar, bu farkın yalnızca fiziksel bağımlılıkla açıklanamayacağını, psilosibinin kişinin davranış ve düşünce kalıplarında derin bir değişim yarattığını belirtiyor.

“Tek bir mekanizma yok”

Bilim insanları, psilosibinin neden etkili olduğunu henüz kesin olarak açıklayamıyor. Ancak öne çıkan görüş, bu maddenin beynin öğrenme ve alışkanlık sistemlerinde “esneklik” yarattığı yönünde. Bazı uzmanlar, psilosibinin beyinde “kritik dönem” benzeri bir pencere açtığını ve bu süreçte kişinin yeni davranış kalıplarını daha kolay benimseyebildiğini düşünüyor. Bu da sigara bırakma gibi zor bir sürecin daha yönetilebilir hale gelmesini sağlayabiliyor.

Geçmişten bugüne psikedelik araştırmalar

Psikedelik maddeler aslında yeni bir araştırma alanı değil. 1950’li yıllarda LSD, alkol bağımlılığı tedavisinde denenmiş ve bazı başarılı sonuçlar elde edilmişti. Daha sonraki yıllarda MDMA ve ibogain gibi maddeler de farklı bağımlılık türleri üzerinde araştırıldı. Ancak yasal kısıtlamalar nedeniyle bu çalışmalar uzun süre sınırlı kaldı. Son yıllarda ise bilim dünyasında yeniden hız kazanan araştırmalar, psikedeliklerin tıbbi kullanım potansiyelini tekrar gündeme taşıdı.

Uzmanlar temkinli: “Daha fazla veri gerekiyor”

Her ne kadar sonuçlar umut verici olsa da bilim insanları temkinli yaklaşımı elden bırakmıyor. Araştırmalara katılan örneklemlerin hâlâ küçük olduğu, katılımcıların belirli sosyoekonomik gruplardan geldiği ve sonuçların genellenmesinin zor olduğu vurgulanıyor. Uzmanlara göre psilosibin tedavisinin geniş çapta kullanılabilmesi için daha büyük, uzun vadeli ve farklı demografik grupları içeren çalışmalar gerekiyor. Ayrıca tedavinin etkisinin kalıcı olup olmadığı ve olası yan etkilerinin tam olarak anlaşılması da henüz net değil.

Yeni tedavi umutları

Tüm belirsizliklere rağmen bilim dünyasında genel görüş, psilosibin destekli terapinin bağımlılık tedavisinde yeni bir kapı aralayabileceği yönünde. Özellikle sigara gibi yüksek nüks oranına sahip bağımlılıklarda bu yaklaşımın önemli bir alternatif olabileceği düşünülüyor. Araştırmacılar, psikedelik maddelerin tek başına bir “mucize çözüm” olmadığını, ancak terapiyle birlikte kullanıldığında güçlü bir destek mekanizması oluşturabileceğini vurguluyor. Sonuç olarak, “sihirli mantarların” sigarayı bırakmada gerçekten etkili bir yöntem olup olmadığı sorusu henüz kesin olarak yanıtlanmış değil. Ancak mevcut veriler, bu alandaki araştırmaların gelecekte bağımlılık tedavisini yeniden şekillendirebileceğine işaret ediyor.